Vì sao thế giới chỉ còn 1 loài người chưa tuyệt chủng?
Một nghiên cứu mới về người Neanderthal đã chỉ ra nguyên nhân họ - cũng như các loài người cổ khác - biến mất khỏi hành tinh.
Theo nhiều nghiên cứu cổ nhân học, vào thời điểm loài người tinh khôn (người hiện đại) Homo sapiens ra đời - khoảng 300.000 năm về trước - thế giới có đến ít nhất 8-9 loài người khác cùng hiện diện.
Nhưng họ đã lần lượt biến mất, để lại duy nhất Homo sapiens thống trị thế giới loài người.
Một nghiên cứu mới đã tập trung vào người Neanderthal (Neanderthals, Homo neanderthalensis). Họ cùng chi Homo (chi Người) với chúng ta và là một trong những loài họ hàng cuối cùng còn tồn tại cho đến khoảng 40.000 năm trước.
Hộp sọ người Neanderthal trên tay một nhà khoa học - Ảnh: VIỆN NHÂN CHỦNG HỌC TIẾN HÓA MAX PLANCK
Theo Science Alert, ngày càng nhiều bằng chứng khảo cổ học cho thấy người Neanderthal không chỉ thông minh hơn chúng ta từng nghĩ, mà họ còn đi đứng thẳng, sử dụng công cụ để tạo lửa, kéo sợi, bện dây, tạo ra nghệ thuật trừu tượng, phối hợp săn bắt các loài thú lớn...
Nhưng các nhà khoa học tin rằng họ vẫn thiếu một thứ gì đó so với Homo sapiens nên không thể trụ lại trên hành tinh.
Viết trên tạp chí khoa học Quaternary Science Reviews, các nhà nghiên cứu tại Đại học Montreal (Canada) và Đại học Cambridge (Anh) cho biết đó chính là khả năng kết nối mạng lưới giữa các cộng đồng.
Họ đã sử dụng mô hình sinh học bảo tồn để mô phỏng môi trường sống tại châu Âu từ 35.000 đến 60.000 năm trước, dựa trên các bằng chứng khảo cổ thực tế.
Mô phỏng này đã cho thấy khác biệt chủ chốt. Người Neanderthal thường sống trong các nhóm nhỏ, lẻ tẻ và biệt lập. Khoảng cách giữa các vùng định cư tại Tây và Đông Nam Âu quá lớn, khiến sự kết nối trở nên lỏng lẻo.
Trong khi đó, Homo sapiens sống trong các vùng định cư có tính liên kết cao, tạo thành hệ thống hỗ trợ chặt chẽ giữa các cộng đồng.
Khoa học di truyền ngày nay đã làm rõ mối nguy hại của tình trạng hôn nhân cận huyết xảy ra trong những cộng đồng khép kín. Qua nhiều thế hệ, điều này khiến các nhóm Neanderthal bị suy giảm đa dạng di truyền nặng nề.
Chưa kể, đó là giai đoạn khắc nghiệt nhất của Kỷ Băng hà cuối cùng. Khi nguồn sống trở nên eo hẹp do khắc nghiệt, các nhóm biệt lập không có nguồn hỗ trợ từ bên ngoài và dễ dàng sụp đổ.
Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng vùng chồng lấn lãnh thổ giữa hai loài chỉ khoảng 5%.
Điều này đặt ra giả thuyết người Neanderthal không hẳn bị xóa sổ bằng bạo lực mà có thể đã bị "hấp thụ di truyền" thông qua việc giao phối với cộng đồng Homo sapiens đông đúc.
Kết quả là loài người Neanderthal độc lập đã biến mất. Mặc dù vậy, họ vẫn hiện diện trong chính chúng ta nhờ các cuộc giao phối dị chủng cổ xưa đó: 1-4% DNA của người hiện đại là "tài sản thừa kế" từ loài người cổ này.
Anh Thư
Những chiếc rìu đá 8.000 năm trong hang Én được tìm thấy như thế nào?
Những chiếc rìu đá silic được tìm thấy tại hang Én có niên đại khoảng 6.000 - 8.000 năm. Đây là bằng chứng quan trọng khẳng định sự hiện diện và hoạt động của người tiền sử giữa lòng di sản thiên nhiên thế giới.
Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng nằm trong vùng sinh thái Bắc Trường Sơn. Vườn được UNESCO hai lần công nhận là di sản thiên nhiên thế giới vào năm 2003 và 2015 dựa trên tiêu chí địa chất - địa mạo và hệ sinh thái - đa dạng sinh học. Phong Nha – Kẻ Bàng được ví như một bảo tàng địa chất khổng lồ mang ý nghĩa toàn cầu.
Qua hơn 30 năm khảo sát và nghiên cứu trên khu vực núi đá vôi Phong Nha - Kẻ Bàng, các nhà thám hiểm ghi nhận hơn 472 hang động với tổng chiều dài khảo sát hơn 254 km.
Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng được UNESCO hai lần công nhận là di sản thiên nhiên thế giới vào năm 2003 và 2015.
Theo đánh giá, còn rất nhiều hang động nằm trong lâm phận Vườn chưa được phát hiện, khám phá hết. Công cuộc tìm kiếm các hang động vẫn liên tục được thực hiện. Mới đây, từ ngày 21/3 đến ngày 11/4, đoàn thám hiểm hang động do ông Howard Limbert, Đội trưởng Nhóm thám hiểm hang động Anh - Việt dẫn đầu tiến hành khảo sát khu vực Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng và các địa bàn lân cận.
Đoàn khảo sát 29 hang (trong đó 26 hang mới phát hiện và phần mở rộng của 3 hang cũ) với tổng chiều dài đo vẽ hơn 13,6km. Quá trình đó, đoàn phát hiện ra những điều bất ngờ về diện mạo, cấu tạo và các hiện vật bên trong hang động.
Đoàn khám phá nhiều hang động mới ở Phong Nha - Kẻ Bàng.
Trong quá trình đoàn di chuyển qua hang Én (một trong những hang động tự nhiên lớn nhất thế giới) để tới hang Sơn Đoòng, thành viên đoàn Nguyễn An tình cờ phát hiện khối đá có hình lưỡi rìu. Cả đoàn tiến hành tìm kiếm xung quanh, phát hiện thêm 4 lưỡi rìu đá khác.
Các hiện vật đều có bề mặt nhẵn bóng thể hiện dấu hiệu của quá trình chế tác và sử dụng. Rìu đá nằm lẫn trong lớp đất đá có dấu hiệu bị nước lũ bào mòn.
Thành viên đoàn thám hiểm phát hiện khối đá có hình lưỡi rìu.
Đoàn khảo sát đã mang các hiện vật này ra ngoài, ông Howard Limbert sau đó gửi hình ảnh kèm một bức thư ngắn tới lãnh đạo ngành Văn hóa Quảng Trị bày tỏ nguyện vọng gửi tặng các hiện vật này. Các hiện vật sau đó được bàn giao cho Bảo tàng tỉnh Quảng Trị. Qua thẩm định, các chuyên gia bước đầu nhận định những hiện vật này có niên đại từ khoảng 6.000 – 8.000 năm trước.
Các hiện vật rìu đá được trao cho Bảo tàng tỉnh Quảng Trị.
Các lưỡi rìu được chế tác từ đá silic, gồm hai loại chính là rìu vai xuôi và rìu vai ngang. Trên thân và phần lưỡi vẫn còn lưu lại dấu vết ghè đẽo và mài nhẵn (đặc trưng của kỹ thuật chế tác công cụ thời tiền sử). Nhiều hiện vật có dấu hiệu mài mòn, sứt khuyết ở phần lưỡi và chuôi. Điều này cho thấy chúng được sử dụng nhiều lần trong hoạt động sinh hoạt và sản xuất, như chặt cây, khai phá tự nhiên.
Các lưỡi rìu được chế tác từ đá silic, gồm hai loại chính là rìu vai xuôi và rìu vai ngang.
Đây là phát hiện khảo cổ rất quan trọng chứng tỏ cư dân thời kỳ này đã có những hoạt động sống ngay trong các hang động thuộc Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng.
Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng không chỉ là Di sản thiên nhiên của nhân loại mà còn chứa đựng giá trị văn hóa quý báu. Tại nhiều địa điểm trong Vườn từng phát hiện nhiều di vật khảo cổ từ thời đại đồ đá, thời đại kim khí đến thời kỳ văn hóa Chămpa.
Hùng Trần
Thứ kỳ lạ đang trồi lên từ lòng đất, làm biến dạng một lục địa
Một 'thế lực ngầm' đang âm thầm định hình lại lục địa châu Phi theo cách mà giới khoa học không lường trước được.
Các nhà khoa học đã phát hiện ra sự hiện diện đáng sợ của Siêu chùm châu Phi, một cột đá nóng khổng lồ đang trồi lên từ lòng đất và làm biến dạng phần phía Đông lục địa này theo cách bất ngờ.
Từ lâu, chúng ta đã biết châu Phi đang thay đổi nhanh chóng. Các đới tách giãn hiện hữu cho thấy lục địa này đang biến dạng, sẽ sớm tách rời trong tương lai.
Nhưng một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí khoa học Geophysical Research Letters cho thấy "kịch bản" của cuộc chia tách này phức tạp và đáng kinh ngạc hơn nhiều những gì chúng ta từng hình dung.
Các lục địa của Trái Đất được định hình bởi những quá trình địa chất phức tạp - Ảnh đồ họa: SCITECH DAILY
Trong nhiều thập kỷ, các nhà khoa học đã dự đoán phần lớn sự biến dạng trong các vùng đứt gãy sẽ xảy ra vuông góc với hướng đứt gãy, về cơ bản là kéo lớp vỏ Trái đất ra xa nhau theo chiều ngang, như cách mà hệ thống đứt gãy Đông Phi vận hành.
Nhưng các phép đo GPS dài hạn đã tiết lộ một điều khó hiểu: Một số phần của khu vực cũng đang dịch chuyển song song với chính vết nứt.
Phó giáo sư D. Sarah Stamps, nhà địa vật lý từ Trường Khoa học Virginia Tech (Mỹ), đồng tác giả, cho biết Siêu chùm châu Phi (African Superplume) chính là thủ phạm.
Không chỉ trồi lên từ lòng đất, cột đá nóng này còn tạo ra một luồng chảy hướng về phía Bắc bên dưới thạch quyển, âm thầm kéo các mảng lục địa đi theo nó.
Không chỉ vậy, một nghiên cứu độc lập khác được công bố trên tạp chí khoa học Journal of Geophysical Research: Solid Earth cho thấy quá trình biến dạng phức tạp của châu Phi còn có sự tham gia của các khối vỏ Trái Đất nhỏ, gọi là các vi mảng, đang xoay chuyển một cách độc lập ngay trong lòng đới tách giãn.
Trong đó vi mảng Victoria, một thực thể địa chất nằm kẹt giữa nhánh phía Đông và phía Tây của Hệ thống đứt gãy Đông Phi, đang xoay ngược chiều kim đồng hồ với tốc độ khoảng 0,0583 độ mỗi triệu năm.
Sự xoay chuyển này tạo ra một hiệu ứng kỳ lạ: Trong khi phần lớn biến dạng tập trung dọc theo các cạnh của vi mảng - nơi các vết nứt trượt với tốc độ khoảng 1,8 đến 2,2 mm mỗi năm - thì phần lõi bên trong của nó vẫn duy trì được sự ổn định đáng ngạc nhiên.
Kết hợp lại, các "thế lực ngầm" nói trên cho thấy châu Phi không đơn thuần bị chia tách bởi một vài vết nứt, mà đang trải qua một cuộc tái cấu trúc lục địa đầy phức tạp.
Anh Thư
