Hài cốt cổ đại ở châu Âu lại làm 'rối loạn' lịch sử loài người.

 

Một cuộc phân tích di truyền hàng loạt hài cốt hóa thạch ở châu Âu đã góp thêm bằng chứng cho thấy lịch sử loài người là một tiến trình khúc khuỷu.

Trên tạp chí khoa học PNAS, nhóm nghiên cứu quốc tế dẫn đầu bởi nhà cổ di truyền học Cosimo Posth từ Đại học Tübingen (Đức) đã đưa ra bằng chứng mà có thể lịch sử loài người cổ đại Neanderthal - một trong các vị tổ tiên khác loài của chúng ta - phải được viết lại.

Neanderthal là một trong những họ hàng gần nhất của Homo sapiens (người tinh khôn, người hiện đại - chính là chúng ta), cùng thuộc chi Homo (chi Người) và dòng dõi chỉ mới tách rời khoảng 500.000 năm trước.

Hang Pešturina ở Serbia, nơi các nhà khoa học tìm thấy một chiếc răng của loài người cổ Neanderthal, đã được sử dụng trong nghiên cứu - Ảnh: Luc Doyon và Dušan Mihailović

Người Neanderthal đã từng sinh sống khắp lục địa Á - Âu trước khi bị tuyệt chủng khoảng 40.000 năm trước. Trước lúc biến mất, những cuộc kết đôi dị chủng với loài Homo sapiens đã giúp DNA của họ được lưu giữ trong chính chúng ta ngày nay, với tỉ lệ khoảng 1-2%.

Những "chuyện tình" vượt ranh giới loài này được cho là phổ biến nhất trong vài chục ngàn năm ngay trước khi Neanderthal biến mất.

Nhưng nghiên cứu mới cho thấy cơ hội để điều đó xảy ra từng suýt vụt mất.

Theo Live Science, các nhà khoa học đã phân tích DNA ty thể (mtDNA) của 10 mẫu vật được khai quật ở 6 di chỉ khác nhau ở Bỉ, Pháp, Đức và Serbia, kết hợp với trình tự gene từ 49 mẫu vật khác đã được giải mã trước đó.

Họ cũng sử dụng kỹ thuật phân tích thống kê, so sánh giữa dữ liệu di truyền với các bằng chứng khảo cổ (công cụ đá, nghệ thuật) để dựng lại bản đồ di cư và biến động dân số theo thời gian và không gian.

Kết quả cho thấy trước mốc 75.000 năm trước: Quần thể Neanderthal rất đa dạng về mặt di truyền, sinh sống rải rác khắp thảo nguyên Á - Âu.

Nhưng một "điểm gãy" tử thần đã xuất hiện trong kỷ băng hà khắc nghiệt, xóa sổ hoàn toàn các nhóm Neanderthal ở Bắc Âu.

Thời kỳ đó, một nhóm nhỏ may mắn sống sót nhờ rút lui về vùng Tây Nam nước Pháp, nơi có khí hậu ấm áp hơn.

Khoảng 65.000 năm trước, khí hậu ổn định hơn và hậu duệ của nhóm này bắt đầu tỏa đi khắp châu Âu. Mặc dù vậy, có thể các nhóm này không giữ được liên hệ với nhau, dần gây ra tình trạng cận huyết trong từng nhóm nhỏ, khiến đa dạng di truyền giảm mạnh khoảng 45.000 - 42.000 năm trước.

Sau đó, vào khoảng 40.000 năm trước, họ biến mất hoàn toàn, có thể do bị lấn át hoặc "nuốt chửng" bởi quần thể Homo sapiens.

Nghiên cứu cho thấy sự nghèo nàn về di truyền là "gót chân Achilles" của người Neanderthal và có thể của cả một số loài người cổ đại khác.

Điều này có thể góp phần khiến tất cả họ dần lùi về quá khứ, để lại một loài người duy nhất là chúng ta, vốn nổi tiếng với khả năng thích nghi cao, lịch sử di cư phức tạp và cả thói quen kết đôi với các cộng đồng ở xa, như một số nghiên cứu trước đây từng chỉ ra.

Anh Thư

Trong giai đoạn 1880–1924, khoảng bốn triệu người Ý rời quê hương để sang Mỹ, tạo nên một trong những làn sóng di cư lớn nhất thời cận đại. Phần lớn xuất phát từ miền Nam như Sicily, Calabria, Campania—những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề bởi khủng hoảng kinh tế, đất đai khan hiếm và cơ hội việc làm hạn chế.

Hành trình vượt Đại Tây Dương kéo dài từ hai đến bốn tuần trong điều kiện chật chội, thiếu vệ sinh. Nhiều hành khách phải đối mặt với bệnh tật, suy kiệt và thậm chí cái chết ngay trên tàu. Khi cập cảng New York, họ tiếp tục bước vào quy trình kiểm tra tại Ellis Island—cửa ngõ nhập cư lớn nhất nước Mỹ thời bấy giờ.

Tại đây, mỗi người chỉ có vài giây để vượt qua bước kiểm tra y tế ban đầu. Các bác sĩ quan sát nhanh tình trạng thể chất khi họ di chuyển lên cầu thang. Những ký hiệu bằng phấn được ghi trực tiếp lên quần áo để phân loại nghi vấn bệnh lý. Người bị đánh dấu sẽ phải kiểm tra thêm, đối diện nguy cơ bị từ chối nhập cảnh.

Sau đó là phần thẩm tra hành chính với 29 câu hỏi liên quan đến thân nhân, tài chính và mục đích nhập cư. Mọi câu trả lời phải trùng khớp với hồ sơ trên tàu. Sai lệch nhỏ có thể dẫn đến tạm giữ hoặc trục xuất. Tỷ lệ bị từ chối khoảng 2%, nhưng áp lực tâm lý lan rộng đến toàn bộ dòng người chờ đợi.

Tài sản họ mang theo rất hạn chế. Một túi nhỏ thường chứa vật dụng cá nhân, tiền tiết kiệm được giấu kín, các biểu tượng tôn giáo như thánh tích hoặc ảnh Đức Mẹ. Nhiều người mang theo công cụ nghề nghiệp—kéo may, dụng cụ sửa giày—vì kỹ năng là tài sản có giá trị nhất. Một số mang theo hạt giống, phản ánh mối liên hệ sâu sắc với nông nghiệp và quê nhà.

Những gì bị bỏ lại phía sau có giá trị lớn hơn: đất đai, cộng đồng, gia đình và ngôn ngữ địa phương. Nhiều người dự định quay về sau khi tích lũy đủ tiền, nhưng phần lớn ở lại lâu dài, hình thành các cộng đồng người Ý tại New York City, Chicago và Boston.

Tại các khu phố này, văn hóa Ý được tái tạo thông qua ẩm thực, lễ hội và cấu trúc cộng đồng theo vùng xuất thân. Các món ăn truyền thống biến đổi theo điều kiện mới, tạo ra phong cách ẩm thực Ý–Mỹ đặc trưng. Nhiều giá trị văn hóa được duy trì qua nhiều thế hệ, góp phần định hình bản sắc của cộng đồng nhập cư.

Ellis Island trở thành biểu tượng của cả cơ hội lẫn đánh đổi—nơi mỗi quyết định diễn ra nhanh chóng nhưng để lại hệ quả lâu dài cho hàng triệu cuộc đời.

#EllisIsland #ItalianImmigration #MigrationHistory #ItalianAmerican #USHistory #Diaspora #ImmigrationStories #historychannel

Pane e Vino - 3 Nguyễn Khác Cần

Giải mã trang phục tang lễ 4.500 năm tuổi của Ai Cập

Bộ trang phục đính cườm quý hiếm của người Ai Cập cổ đại có lẽ được làm riêng cho tang lễ của một phụ nữ.

Váy đính cườm là trang phục từng rất thịnh hành ở Ai Cập thời cổ đại. Ảnh: Public Domain.

Các nhà khảo cổ đã phát hiện ra bộ trang phục đính cườm trong lăng mộ thời Cổ Vương quốc của một phụ nữ sống cùng thời với pharaoh Khufu nổi tiếng Ai Cập ở Giza vào năm 1927. Sợi dây bằng vải lanh nối 7.000 hạt cườm đã bị đứt nhưng dựa trên vị trí tìm thấy các hạt cườm và cách loại trang phục này được miêu tả trong nghệ thuật Ai Cập cổ đại, các chuyên gia đã có thể tái tạo thành công bộ trang phục tinh xảo khoảng 4.500 tuổi này.

Theo Bảo tàng Mỹ thuật Boston - nơi hiện lưu giữ bộ trang phục trên và một số hiện vật có đính cườm trong bộ sưu tập, sợi dây để nối các hạt cườm được làm từ dây lanh. Hạt cườm làm từ men sứ tráng men - một loại gốm tráng men được làm từ thạch anh nghiền mịn. Trong trường hợp này, trước khi nung, hỗn hợp men sứ tráng men được trộn với đồng, khiến các hạt cườm có màu xanh lam và xanh lục để mô phỏng các loại đá bán quý như ngọc lưu ly (lapis lazuli) và ngọc lam.

Chiếc váy đính cườm dài đến đầu gối có phần chân váy họa tiết hình thoi và phần thân áo kiểu eo cao được làm từ những hàng cườm chế tác từ gốm xếp dọc. Phần cổ của trang phục được đính cườm theo hình tròn đồng tâm và phần dưới cùng được trang trí bằng tua rua hình vỏ ốc biển. Chiếc váy đính cườm hoàn chỉnh có lẽ được khoác ngoài một chiếc váy bằng vải lanh hoặc may trực tiếp lên váy, chứ không phải mặc riêng.

Tom Hardwick - nhà Ai Cập học tại Bảo tàng Khoa học Tự nhiên Houston cho hay bởi vì những hạt cườm bằng gốm sứ Ai Cập khá dễ vỡ nên chiếc váy có thể chỉ được mặc trong những dịp đặc biệt, hoặc có thể được làm riêng cho tang lễ của người phụ nữ. Màu xanh lam và xanh lá cây trên chiếc váy có thể tượng trưng cho sông Nile và mùa xuân, đều gắn liền với quan niệm về sự hồi sinh ở thế giới bên kia của người Ai Cập.

Theo Bảo tàng Mỹ thuật Boston (MFA Boston), chiếc váy lưới đính cườm trên là trang phục cổ nhất còn tồn tại đến nay thuộc kiểu váy này. Chỉ có khoảng 20 chiếc váy lưới đính cườm còn được trưng bày trong các bảo tàng trên thế giới.

Trong thời kỳ Tân Vương quốc (từ năm 1550 trước Công nguyên đến năm 1070 trước Công nguyên), váy đính hạt dường như đã lỗi mốt, trong khi những chiếc lưới đính hạt đơn giản hơn lại trở nên phổ biến như đồ tùy táng. Những "trang phục đính hạt" đã được tìm thấy trên các xác ướp thời Tân Vương quốc, cho thấy rằng các phụ kiện đính hạt vẫn là một phần quan trọng trong các nghi lễ tang lễ của người Ai Cập cổ đại trong nhiều thế kỷ.

Tâm Anh (TH)

Đột nhập mộ cổ, hàng chục người không thể quay về, sự thật rùng mình

Ngôi mộ được thiết kế như chiếc bẫy chết người, khiến hàng chục kẻ trộm mộ bị chôn vùi, hé lộ sự tinh vi đáng sợ của người xưa.

Người xưa, đặc biệt là tầng lớp hoàng gia và quý tộc Trung Quốc, tin rằng con người tiếp tục tồn tại sau khi chết và có thể hưởng thụ giàu sang ở thế giới bên kia. Vì vậy, họ dồn nhiều của cải để xây dựng lăng mộ xa hoa ngay từ khi còn sống. Ngôi mộ cổ ở tỉnh Thiểm Tây (Trung Quốc) là một trong số đó.

Ảnh: @Sohu.

Đáng chú ý, sau khi phân tích, các chuyên gia suy đoán rằng, ngôi mộ cổ này là một ngôi mộ cát lún. Mộ cát lún được thiết kế rất tinh xảo, một khi những kẻ trộm mộ vào và kích hoạt bẫy, chúng sẽ bị mắc kẹt trong cát lún, chìm sâu dần cho đến khi chết.

Để ngăn chặn nguy hiểm hơn nữa, các chuyên gia khảo cổ ngay lập tức điều động máy móc hạng nặng để dọn sạch toàn bộ cát tích tụ trong mộ lún. Khi cát được dọn sạch hoàn toàn, cảnh tượng trước mắt khiến mọi người kinh ngạc: hơn 30 thi thể của những kẻ trộm mộ được chôn cất bên trong.

Ảnh: @Sohu.

Thiết kế của ngôi mộ cổ này rất tinh xảo, nhưng cũng vô cùng nguy hiểm. Sau đó, các chuyên gia khảo cổ tiếp tục khai quật bảo vệ chuyên sâu, phát hiện ra hàng ngàn hiện vật quý giá.

Các hiện vật rất đa dạng, bao gồm các đồ vật bằng ngọc bích tinh xảo, đồ đồng cổ và đồ trang sức bằng vàng lấp lánh. Mỗi hiện vật đều cho thấy sự huy hoàng và giàu có của nền văn minh Trung Hoa cổ đại.

Việc phát hiện ra ngôi mộ cổ này không chỉ chứng minh niềm tin sâu sắc của người xưa vào thế giới bên kia, mà còn thể hiện trí tuệ và nỗ lực họ bỏ ra để bảo vệ của cải và danh dự của mình.

Như ngôi mộ cổ này chứng minh, nó không chỉ là một di sản lịch sử, mà còn là một lời cảnh báo thầm lặng, trong cuộc truy tìm của cải và quyền lực từ mộ cổ, không ai có thể thoát khỏi sự thử thách của số phận.

Mời quý độc giả xem video: “Phát hiện mộ cổ niên đại khoảng 5.000 năm tại Trung Quốc”. Nguồn video: VTV24.

Thiên Đăng (Theo Sohu)