Trong tiếng Đức, ung thư được gọi là Krebs, điều này khiến nhiều người cho là có liên quan đến chữ K trong cách gọi bệnh K (ung thư).
Trong giao tiếp hằng ngày, người Việt thường dùng cách nói “mắc bệnh K”, “bị K” thay cho từ ung thư. Cách gọi này phổ biến đến mức nhiều người mặc nhiên hiểu chữ K là ung thư, dù không phải ai cũng biết vì sao căn bệnh nguy hiểm này lại được gọi bằng một chữ cái.
Liệu K có phải là chữ viết tắt của ung thư, hay bắt nguồn từ một thuật ngữ y khoa nước ngoài?
Thực tế, cách gọi bệnh K có liên quan đến thuật ngữ “cancer” trong y học quốc tế và lịch sử sử dụng thuật ngữ y khoa tại Việt Nam. Tuy nhiên, cần phân biệt nguồn gốc của chữ K với cách giải thích dân gian về nó.
Chữ K bắt nguồn từ đâu?
Có một cách giải thích khá phổ biến hiện nay: Chữ K là cách viết tắt dựa trên âm đầu của từ tiếng Anh “cancer” - nghĩa là ung thư. Từ này được phát âm với phụ âm đầu /k/, vì vậy người ta lấy chữ K để thay thế khi nói về căn bệnh.
Liệu chữ K trong cách gọi bệnh K có phải là chữ viết tắt của ung thư, hay bắt nguồn từ một thuật ngữ y khoa nước ngoài?
Cách lý giải này nghe có vẻ hợp lý, nhưng chưa thực sự giải thích đầy đủ nguồn gốc của cách gọi bệnh K. Bởi trong tiếng Anh, chữ cái đầu tiên của “cancer” là C, không phải K. Việc một từ được phát âm với âm /k/ không đồng nghĩa với việc chữ K đương nhiên trở thành ký hiệu viết tắt của từ đó.
Muốn hiểu sâu hơn, cần nhìn lại lịch sử hình thành thuật ngữ ung thư trong y học phương Tây.
Từ “cancer” trong tiếng Anh có nguồn gốc từ tiếng Latin, vốn có nghĩa là con cua. Trước đó, người Hy Lạp cổ đại sử dụng từ “karkinos”, cũng mang nghĩa là con cua, để mô tả một số khối u ác tính. Theo các tài liệu lịch sử y học, Hippocrates và những thầy thuốc thời cổ đại nhận thấy một số khối u có những mạch máu lan tỏa xung quanh, trông giống hình ảnh chân và càng cua. Hình ảnh này trở thành cơ sở cho cách đặt tên căn bệnh.
Đáng chú ý, trong tiếng Đức, ung thư được gọi là Krebs, cũng có nghĩa là con cua. Đây là một chi tiết khiến nhiều người liên hệ chữ K với thuật ngữ y học Đức. Một số tài liệu giải thích rằng chữ K trong cách gọi bệnh K có thể bắt nguồn từ chữ cái đầu của Krebs, sau đó được sử dụng trong ghi chép y khoa và lan truyền trong đời sống.
Tuy nhiên, hiện chưa có đủ tài liệu lịch sử đáng tin cậy để khẳng định chắc chắn con đường du nhập của chữ K vào tiếng Việt là từ tiếng Đức hay từ một hệ thống viết tắt y khoa cụ thể. Vì vậy, không nên xem đây là một nguồn gốc đã được xác nhận hoàn toàn.
Vì sao người Việt lại quen gọi ung thư là bệnh K?
Bên cạnh yếu tố thuật ngữ, tâm lý xã hội có thể là một lý do quan trọng khiến cách gọi này được duy trì và phổ biến.
Trong một thời gian dài, ung thư là căn bệnh gắn với nỗi sợ hãi lớn. Khi y học chưa có nhiều phương pháp chẩn đoán sớm và điều trị hiệu quả như hiện nay, việc nhận được chẩn đoán ung thư thường khiến người bệnh và gia đình rơi vào trạng thái hoang mang, tuyệt vọng. Nhiều người thậm chí xem đó như một bản án tử hình.
Trong hoàn cảnh ấy, việc nói giảm, nói tránh tên căn bệnh trở thành một phản ứng tâm lý dễ hiểu. Thay vì nói thẳng “ung thư”, người Việt dùng những cách diễn đạt như “bị K”, “mắc K”, “có khối K” hoặc “đang điều trị K”.
Chữ K ngắn gọn, kín đáo và có phần nhẹ nhàng hơn khi nhắc đến một căn bệnh vốn khiến nhiều người e ngại. Cách nói này cũng giúp người giao tiếp tránh cảm giác nặng nề khi phải thông báo về tình trạng bệnh của bản thân hoặc người thân.
Không chỉ trong giao tiếp giữa người dân, cách gọi này còn xuất hiện trong môi trường bệnh viện. Người nhà bệnh nhân có thể hỏi nhau: “Bác ấy bị K gì?”, “K đã di căn chưa?”, “Đang hóa trị K à?”. Những câu hỏi tưởng như khó hiểu với người ngoài ngành y lại rất quen thuộc với những người từng có thời gian chăm sóc bệnh nhân ung thư.
Ngọc Minh
3 nhóm thực phẩm hỗ trợ hạ axit uric tự nhiên giúp ngừa cơn đau gout cấp
Chỉ số axit uric tăng cao nhưng bạn lại chán ngán cảnh phải kiêng khem khổ sở? Chế độ dinh dưỡng cho người axit uric cao không phải là nhịn ăn tuyệt đối, mà là biết cách chọn lọc thực phẩm ít purin.
Nhiều người lầm tưởng rằng cứ bị axit uric cao hoặc gout là phải cắt bỏ toàn bộ thịt cá khỏi khẩu phần. Theo nghiên cứu từ Trường Đại học Y khoa Harvard, cơ thể tổng hợp tới 80% lượng axit uric từ quá trình chuyển hóa nội sinh, chỉ khoảng 20% đến từ chế độ ăn uống. Tuy nhiên, 20% này có thể là nguyên nhân kích hoạt các cơn đau nhức khớp dữ dội nếu không kiểm soát đúng cách.
Axit uric cao là gì và tại sao thực phẩm đóng vai trò quan trọng với khớp?
Axit uric là sản phẩm được tạo ra từ quá trình phân hủy các hợp chất tự nhiên gọi là purin. Khi cơ thể sản xuất quá nhiều axit uric hoặc thận không đào thải kịp, các tinh thể muối urat sắc nhọn sẽ lắng đọng tại các ổ khớp, gây ra tình trạng sưng tấy, viêm đau dữ dội (bệnh gout).
Theo khuyến cáo từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), việc duy trì chế độ dinh dưỡng lành mạnh, uống đủ nước và kiểm soát lượng purin nạp vào là "chìa khóa vàng" để hỗ trợ giữ nồng độ axit uric ở mức an toàn.
Danh sách thực phẩm hỗ trợ hạ axit uric tự nhiên nên thêm ngay vào mâm cơm
Vậy axit uric cao nên ăn gì? Dưới đây là các nhóm thực phẩm có khả năng hỗ trợ đào thải axit uric và kháng viêm hiệu quả:
1. Nhóm rau xanh thanh mát và quả mọng (Cherry, dâu tây)
Các loại quả mọng như quả anh đào (cherry) chứa hàm lượng hợp chất chống viêm anthocyanin cao. Ăn cherry góp phần hỗ trợ làm giảm đáng kể tần suất các đợt bùng phát cơn đau gout nhờ khả năng ức chế enzyme xanthine oxidase.
2. Các loại sữa ít béo và sữa chua
Protein từ sữa (đặc biệt là sữa tách béo) có tác dụng thúc đẩy quá trình đào thải axit uric qua đường thận mà không làm tăng lượng purin trong máu.
3. Thực phẩm giàu chất xơ hòa tan (Yến mạch, ngũ cốc nguyên hạt)
Chất xơ hoạt động như một "miếng bọt biển" trong hệ tiêu hóa, giúp hấp thụ một phần axit uric dư thừa và đào thải ra ngoài, giảm gánh nặng cho thận.
Người có axit uric cao nên tránh loại thịt nào?
| Nhóm thực phẩm | Tên cụ thể cần hạn chế tối đa | Lý do y khoa |
|---|---|---|
| Nội tạng động vật | Gan, thận, tim, óc, lòng lợn/bò | Chứa hàm lượng purin cao nhất (từ 800 - 1000mg purin/100g), đẩy axit uric tăng vọt chỉ sau vài giờ. |
| Hải sản có vỏ & cá biển sâu | Tôm, cua, mực, cá trích, cá thu, cá mòi | Purin đậm đặc, dễ chuyển hóa thành tinh thể urat lắng đọng tại khớp ngón chân, ngón tay. |
| Thịt đỏ (vừa phải) | Thịt bò, thịt trâu, thịt cừu... | Chứa lượng purin trung bình - cao. Lưu ý: Người bệnh vẫn có thể ăn lượng nhỏ (dưới 70g-100g/ngày) thịt nạc trắng (ức gà, thịt heo nạc). |
| Đồ uống có cồn và đường fructose | Rượu, bia, nước ngọt có ga | Bia làm ngừng trệ quá trình bài tiết axit uric của thận; đường fructose làm tăng tổng hợp axit uric nội sinh. |
6 thực phẩm thuần chay giàu canxi giúp xương chắc khỏe
Hạt mè, đậu phụ, hạt chia hay đậu trắng... là những thực phẩm có nguồn gốc thực vật rất giàu canxi, được chuyên gia dinh dưỡng khuyên nên thêm vào chế độ ăn.
Đậu phụ là một trong những thực phẩm có nguồn gốc thực vật giàu canxi. (Nguồn: LĐO)
Hạt mè
Mè không chỉ dùng để trang trí bánh mì hay hamburger mà còn là nguồn cung cấp nhiều dưỡng chất, trong đó có canxi. Theo chuyên gia dinh dưỡng người Mỹ Stacey Woodson, hai thìa canh mè cung cấp khoảng 3g protein, 2g chất xơ và hơn 10% nhu cầu canxi, sắt, magie, mangan mỗi ngày.
Hai thìa canh mè đen cung cấp khoảng 181 mg canxi, cao hơn một chút so với cùng lượng mè trắng (176 mg).
Có thể rắc mè lên mì, salad, các món xào, thêm vào bánh nướng hoặc dùng làm lớp áo cho thịt gà, đậu phụ. Sốt tahini làm từ mè xay cũng là lựa chọn giúp bổ sung canxi cho các món trộn, nước sốt và chấm.
Đậu phụ
“Đậu phụ là một trong những thực phẩm có nguồn gốc thực vật giàu canxi nhất, đặc biệt là loại được làm đông bằng canxi sulfat”, chuyên gia dinh dưỡng Rhyan Geiger nhận định.
Nửa cốc đậu phụ cung cấp khoảng 253 mg canxi, tương đương 19% nhu cầu hàng ngày. Hàm lượng khoáng chất này thay đổi tùy loại đậu phụ và chất làm đông được sử dụng. Vì vậy, nên kiểm tra thành phần trên bao bì để chọn sản phẩm có chứa canxi sulfat.
Ngoài canxi, đậu phụ còn cung cấp protein thực vật, giúp bổ sung đồng thời nhiều dưỡng chất cần thiết. Nhờ hương vị trung tính, thực phẩm này dễ kết hợp với nhiều món như sinh tố, món xào hay bánh taco.
Hạt chia
Hai thìa canh hạt chia chứa khoảng 179 mg canxi, tương đương 14% nhu cầu hàng ngày. “Ngoài ra, hạt chia còn giàu chất xơ và axit béo omega-3, có lợi cho sức khỏe đường ruột và tim mạch”, chuyên gia dinh dưỡng Ashley Kitchens nói. Cũng với khẩu phần này, cơ thể nhận được khoảng 10g chất xơ.
Có thể bổ sung hạt chia bằng cách làm pudding, xay cùng sinh tố hoặc rắc lên salad, sữa chua.
Các loại rau lá xanh đậm
Những loại rau lá xanh đậm như cải xoăn (kale) và cải rổ (collard greens) là nguồn cung cấp canxi đáng chú ý nhưng thường ít được quan tâm. Một cốc cải xoăn nấu chín chứa khoảng 177 mg canxi, tương đương 14% nhu cầu hàng ngày. Trong khi đó, cùng lượng cải rổ cung cấp khoảng 324 mg, đáp ứng 25% nhu cầu.
So với một số loại rau xanh khác như rau bina, cải xoăn và cải rổ có hàm lượng oxalat thấp hơn. Đây là hợp chất thực vật có thể liên kết với canxi, khiến cơ thể khó hấp thụ khoáng chất này. Nấu chín rau cũng giúp giảm lượng oxalat.
Có thể thêm các loại rau này vào súp, món trứng hoặc các món áp chảo để tăng lượng canxi trong khẩu phần ăn.
Đậu trắng
Một cốc đậu trắng nấu chín cung cấp khoảng 161 mg canxi, tương đương 12% nhu cầu hàng ngày. Khẩu phần này còn chứa 17g protein thực vật và 11g chất xơ, giúp ổn định đường huyết và duy trì cảm giác no lâu hơn.
Đậu trắng có thể dùng làm nguyên liệu cho nhiều món ăn như súp, salad, mì pasta, món hầm hoặc các món áp chảo với nước sốt.
Sung khô
Trái cây sấy khô thường bị đánh giá là chứa nhiều đường, nhưng vẫn có thể là một phần của chế độ ăn lành mạnh. Quá trình sấy làm giảm lượng nước, khiến một số dưỡng chất, trong đó có đường tự nhiên và chất xơ, trở nên cô đặc hơn. Đặc biệt, sung khô là nguồn cung cấp canxi đáng chú ý.
Theo chuyên gia dinh dưỡng Rhyan Geiger, nửa cốc sung khô chứa khoảng 120 mg canxi, gần bằng lượng có trong nửa cốc sữa. Khẩu phần này còn cung cấp khoảng 7g chất xơ. Có thể cắt nhỏ sung khô trộn cùng yến mạch hoặc ăn với các loại hạt để có bữa phụ giúp no lâu.
Theo Ngôi Sao
2 loại củ giá rẻ trong bếp phòng cảm cúm mùa lạnh
Dưới đây là 2 loại củ quen thuộc ngay trong bếp giúp tăng đề kháng, hỗ trợ phòng ngừa các triệu chứng cảm cúm mùa lạnh cực hiệu quả.
Xem nhanh:
Gừng - “trợ thủ” tự nhiên hỗ trợ phòng cúm
Tỏi - ngừa cảm cúm, phòng bệnh tim mạch
Gừng - 'trợ thủ' tự nhiên hỗ trợ phòng cúm
Theo Tiến sĩ Ngô Đức Phương (Viện trưởng Viện Khoa học Thuốc nam), vào mùa lạnh, gừng là gia vị quen thuộc có tác dụng hỗ trợ làm ấm cơ thể, ngừa cảm cúm, kháng khuẩn và góp phần tăng cường miễn dịch. Các hoạt chất như gingerol, shogaol, zingerone trong gừng giúp ức chế quá trình gây viêm, hỗ trợ tiêu hóa và làm dịu các triệu chứng cúm A như đau họng, ho, nghẹt mũi hay mệt mỏi.
Gừng kết hợp với mật ong là thức uống giúp làm ấm cơ thể. Ảnh: N. Huyền
Cách dùng: Bạn có thể hãm 2-3cm gừng tươi với nước sôi (thêm mật ong, chanh) để uống ấm hoặc chế biến cùng món ăn hằng ngày. Tuy nhiên, chuyên gia nhấn mạnh gừng chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không thay thế vắc xin hay thuốc điều trị, người bệnh cần đến cơ sở y tế nếu sốt cao, khó thở. Ngoài ra, việc lạm dụng gừng có thể gây ợ nóng, tiêu chảy, nên người mắc bệnh dạ dày, đường mật hoặc đang dùng thuốc chống đông máu cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.
Tỏi - ngừa cảm cúm, phòng bệnh tim mạch
Theo Tiến sĩ Ngô Đức Phương (Viện trưởng Viện Khoa học Thuốc Nam), tỏi có vị cay, tính nóng, là vị thuốc thuần dương giúp tăng cường chính khí, kích thích tuần hoàn và thường được dùng trong dân gian để hỗ trợ trị cảm lạnh.
Khoa học hiện đại cũng ghi nhận tỏi chứa hàng trăm hoạt chất sinh học, nổi bật là các hợp chất lưu huỳnh hữu cơ như allicin và DADS mang lại đặc tính kháng khuẩn, góp phần nâng cao sức đề kháng của cơ thể.
Tỏi không những phòng cảm cúm còn hỗ trợ bảo vệ hệ tim mạch. Ảnh: N.Huyền
Để tận dụng lợi ích này, bạn có thể ăn trực tiếp 2-3 tép tỏi tươi bóc vỏ mỗi ngày (ăn riêng hoặc kèm thực phẩm khác). Ngoài ra, bạn cũng có thể dùng giấm tỏi (500g tỏi ngâm với 200g đường đỏ và 500ml giấm trắng trong 1 tháng, ăn 4-5 tép cùng nước giấm pha loãng sau bữa ăn), hoặc uống nước từ 50 tép tỏi đun cách thủy với 100g đậu xanh.
Tuy nhiên, chuyên gia lưu ý các phương pháp này chỉ mang tính hỗ trợ, không thay thế điều trị y tế, người bị viêm loét dạ dày, hạ huyết áp hoặc lạnh bụng nên hạn chế dùng nhiều tỏi.
Nhật An








