Kiệt tác luyện kim cổ: Thanh kiếm của Câu Tiễn vẫn sáng bóng sau 2.500 năm
Thanh kiếm Câu Tiễn (Việt Vương Câu Tiễn kiếm) là một trong những bảo vật khảo cổ nổi tiếng nhất Trung Quốc. Hiện vật được tìm thấy năm 1965 tại lăng mộ số 1 thuộc khu mộ Vọng Sơn, Giang Lăng, tỉnh Hồ Bắc. Thanh kiếm có niên đại khoảng thế kỷ V trước Công nguyên, gắn với Câu Tiễn, vị vua nổi tiếng trong lịch sử Xuân Thu với câu chuyện nằm gai nếm mật.
Điều đáng kinh ngạc là sau khoảng 2.500 năm nằm trong lòng đất, thanh kiếm vẫn giữ được vẻ ngoài sáng bóng, lưỡi sắc và hầu như không có dấu hiệu ăn mòn đáng kể. Khi được khai quật, nó vẫn nằm trong bao kiếm bằng gỗ sơn mài. Hiện vật có chiều dài khoảng 55,7 cm, rộng 4,6 cm và nặng khoảng 875 g.
Không chỉ gây ấn tượng bởi tuổi đời, thanh kiếm còn thể hiện trình độ luyện kim và chế tác kim loại đáng kinh ngạc của người Trung Hoa cổ đại. Lưỡi kiếm được trang trí bằng những họa tiết hình thoi màu đen lặp lại đều đặn. Phần chắn tay được khảm thủy tinh xanh và ngọc lam, trong khi chuôi kiếm có những vòng tròn đồng tâm được đúc vô cùng tinh xảo.
Đặc biệt, gần phần chắn tay có 8 chữ cổ được khắc bằng loại văn tự hình chim và sâu (bird-worm seal script). Nội dung được giải đọc là: “Việt Vương Câu Tiễn, tự mình làm kiếm để sử dụng”. Chính dòng chữ này là căn cứ quan trọng giúp các nhà nghiên cứu xác định chủ nhân của bảo vật.
Các nhà nghiên cứu cũng từng tranh luận về nguyên nhân giúp thanh kiếm chống ăn mòn hiệu quả. Môi trường chôn cất kín, cùng lớp bao kiếm bằng gỗ sơn mài, có thể đã góp phần bảo vệ hiện vật. Tuy nhiên, chưa có một lời giải thích duy nhất được xác nhận đầy đủ cho tình trạng bảo tồn đặc biệt này.
Ngày nay, thanh kiếm được lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc. Không chỉ là vũ khí của một vị vua nổi tiếng, nó còn là minh chứng cho trình độ luyện kim, nghệ thuật chế tác và lịch sử giao lưu chính trị của các vương quốc Trung Hoa cổ đại.
Theo Kiến Thức
47 quan tài, hơn 600 cổ vật trong mộ cổ 2.500 năm tuổi
Phát hiện 47 quan tài trong ngôi mộ cổ 2.500 năm tuổi
Tháng 5/2007, tại Lý Châu Ao, thuộc hương Thủy Khẩu, huyện Tĩnh An, tỉnh Giang Tây, Trung Quốc, các nhà khảo cổ tiến hành khai quật một ngôi mộ cổ sau khi phát hiện dấu vết xâm phạm của những kẻ trộm mộ.
Điểm bất thường đầu tiên là gò đất phủ trên khu mộ cao khoảng 13 m, cho thấy công trình có quy mô đáng kể. Qua quá trình khai quật, các chuyên gia phát hiện bên dưới là một hố mai táng chứa tới 47 chiếc quan tài. Đây là số lượng quan tài đặc biệt lớn đối với một khu mộ cổ thuộc giai đoạn này.
Dựa trên những đặc điểm khảo cổ và di vật thu được, khu mộ được xác định có niên đại khoảng 2.500 năm, thuộc thời Đông Chu. Công trình thường được biết đến với tên gọi mộ Đông Chu Lý Châu Ao.
Việc 47 quan tài tập trung trong cùng một hố mai táng đã tạo nên giá trị đặc biệt cho di tích. Thay vì hình thức chôn cất thông thường dành cho một cá nhân hoặc một gia đình, khu mộ cho thấy một hình thức mai táng tập thể có tổ chức. Điều này khiến giới nghiên cứu đặt câu hỏi về thân phận những người được an táng và hoàn cảnh dẫn đến cái chết của họ.
Ngôi mộ cổ tại Giang Tây gây chấn động khảo cổ với 47 quan tài, hơn 600 cổ vật và những tinh thể xanh bí ẩn bám trên xương người. Ảnh: @Viện Nghiên cứu Khảo cổ tỉnh Giang Tây phối hợp cùng Cục Di sản Văn hóa Quốc gia Trung Quốc.Tinh thể xanh bám trên xương người gây kinh ngạc
Phát hiện khiến các nhà khảo cổ bất ngờ nhất xuất hiện khi những chiếc quan tài lần lượt được mở ra. Trên một số phần xương người, đặc biệt ở vùng đầu gối, hộp sọ và chân răng, có những tinh thể màu xanh lục bám chặt vào bề mặt.
Những tinh thể này có hình dạng khác thường, tạo cảm giác như thể chúng mọc trực tiếp từ xương người. Trong môi trường bên trong quan tài, hiện tượng ấy càng trở nên khó lý giải, bởi hài cốt đã trải qua hàng nghìn năm phân hủy và biến đổi hóa học. Kết quả kiểm tra cho thấy, tinh thể này chứa các hợp chất thuộc nhóm photphat sắt, với thành phần chủ yếu gồm phốt pho, sắt và oxy.
Về mặt khoa học, hiện tượng này có thể được lý giải thông qua quá trình tương tác hóa học kéo dài giữa xương người, vật liệu chôn cất và môi trường đất trong quan tài. Sau hàng nghìn năm, các ion khoáng chất có thể kết hợp, kết tủa và hình thành tinh thể trên bề mặt xương.
Điều quan trọng là những tinh thể này không phải dấu hiệu xương người thực sự phát triển trở lại. Chúng là sản phẩm của quá trình biến đổi địa hóa sau khi chôn cất. Tuy nhiên, để xác định chính xác cơ chế hình thành, cần dựa vào kết quả phân tích mẫu và điều kiện hóa học cụ thể của từng quan tài.
Hơn 600 cổ vật hé lộ nền văn minh thủ công phát triển
Bên cạnh những bí ẩn về hài cốt, ngôi mộ còn gây ấn tượng bởi số lượng và chất lượng hiện vật được bảo tồn. Các đợt khai quật đã thu thập hơn 650 cổ vật, thuộc nhiều nhóm chất liệu như vàng, ngọc đá, đồng, gỗ, tre, sơn mài và lụa.
Nổi bật nhất là một món đồ trang sức bằng vàng hình tròn, đường kính khoảng 30 cm. Bề mặt được chạm khắc ba vòng hoa văn rồng tinh xảo, thể hiện trình độ chế tác kim loại đáng chú ý. Đây là hiện vật vàng có kích thước lớn và trang trí cầu kỳ trong số những di vật cùng thời được phát hiện tại Trung Quốc.
Một hiện vật khác khiến giới nghiên cứu đặc biệt quan tâm là chiếc quạt tre dạng phiến. Chiếc quạt dài khoảng 37 cm, được đan bằng những nan tre nhỏ và vẫn giữ được hình dáng sau hàng nghìn năm nằm dưới lòng đất. Đây được xem là một trong những bằng chứng vật chất sớm nhất về loại quạt cầm tay tại Trung Quốc.
Ngoài ra, các chuyên gia còn tìm thấy chiếu tre, hộp đựng đồ, lược, muỗng sơn mài, kiếm gỗ sơn màu và nhiều vật dụng sinh hoạt khác. Những hiện vật này cho thấy cư dân thời Đông Chu đã đạt trình độ cao trong chế tác tre, gỗ và kỹ thuật phủ sơn.
Đặc biệt, hơn 300 hiện vật dệt may được khai quật đã tạo nên giá trị nổi bật của khu mộ. Chúng bao gồm vải tơ tằm, vải gai, gấm, lụa và sản phẩm thêu. Một số mẫu có hoa văn động vật, hình học và những họa tiết phản ánh đời sống săn bắt, sinh hoạt của cư dân cổ đại.
Theo nghiên cứu của Bảo tàng Lụa Trung Quốc, các mẫu vật được phân tích cho thấy kỹ thuật dệt thời Đông Chu tại khu vực này đã khá tinh vi. Những hiện vật không chỉ cung cấp thông tin về nguyên liệu mà còn giúp phục dựng cấu tạo khung cửi và quy trình sản xuất vải thời cổ đại.
47 người phụ nữ trẻ và giả thuyết về một xưởng dệt cổ
Một câu hỏi lớn khác là thân phận của những người nằm trong 47 chiếc quan tài. Kết quả khảo cổ cho thấy phần lớn người được mai táng là phụ nữ trẻ, trong độ tuổi khoảng 15-25. Một số quan tài còn bảo tồn được hài cốt, tóc và những dấu tích hữu cơ đặc biệt.
Đáng chú ý, nhiều quan tài chứa dụng cụ liên quan đến nghề dệt như khung cuốn sợi, thoi dệt và dụng cụ se sợi. Chi tiết này khiến các nhà nghiên cứu đặt giả thuyết những người phụ nữ có thể từng làm việc trong một cơ sở sản xuất hàng dệt của tầng lớp quý tộc.
Tuy nhiên, chưa có bằng chứng đủ chắc chắn để khẳng định tất cả họ đều là nữ công nhân dệt hoặc đã bị sát hại cùng một thời điểm. Những giả thuyết về đầu độc tập thể, hiến tế hay chôn theo chủ nhân vẫn cần được kiểm chứng bằng nghiên cứu nhân học, khảo cổ và phân tích hóa học.
Một chi tiết đáng chú ý là 47 quan tài được bố trí theo trật tự nhất định, phần lớn có kích thước tương đối giống nhau. Quan tài được chế tác từ gỗ sam, bên ngoài có lớp chiếu tre và dây tre buộc cố định. Cách bố trí này cho thấy hoạt động mai táng đã được chuẩn bị có tổ chức, thay vì hình thành từ những lần chôn cất ngẫu nhiên.
Trong số 47 chiếc quan tài, chiếc quan tài số 47 có quy mô lớn nhất, được bố trí riêng và có cấu trúc quan tài kép. Các nhà khảo cổ nhận định đây có thể là nơi an nghỉ của nhân vật chủ chốt trong khu mộ, nhiều khả năng thuộc tầng lớp quý tộc có địa vị cao.
Tuy nhiên, danh tính người này vẫn chưa được xác định. Những món đồ tùy táng bằng vàng, kỹ thuật chế tác tinh xảo cùng số lượng lớn phụ nữ trẻ được mai táng bên cạnh cho thấy chủ nhân có thể nắm giữ quyền lực và nguồn lực kinh tế đáng kể.
Ngôi mộ đá đồ sộ hơn 140 năm hé lộ bí ẩn về chủ nhân
Ngôi mộ đá xây dựng năm 1881 tại Tứ Xuyên (Trung Quốc) gây chú ý bởi kiến trúc đồ sộ, chạm khắc tinh xảo và thân phận bí ẩn của chủ nhân.
Ngôi mộ cổ quy mô lớn giữa vùng quê
Tại thôn Kim Sơn, trấn Kim Thạch, quận Thông Xuyên, thành phố Đạt Châu, tỉnh Tứ Xuyên (Trung Quốc), tồn tại một khu mộ cổ thời Thanh có quy mô đặc biệt lớn so với những ngôi mộ dân gian thông thường. Đây là nơi an táng La Tiến Ích và vợ là bà Vương Thị. Công trình được hoàn thành vào năm Quang Tự thứ 7 (tức năm 1881), dưới triều đại nhà Thanh.
Theo tư liệu văn hóa địa phương, khu mộ có diện tích khoảng 300 m², gồm bốn bộ phận chính: gò mộ, lầu bia, cổng đá và cột biểu tượng bằng đá. Tổng thể công trình được bố trí chặt chẽ, thể hiện sự đầu tư lớn về nhân lực, vật liệu cũng như kỹ thuật chế tác đá.
Điểm đặc biệt là dù đã trải qua hơn 140 năm, phần lớn cấu trúc khu mộ vẫn được bảo tồn. Một số chi tiết chạm khắc đã bị hư hại, mái cổng đá bị mất một phần, nhưng quy mô và hình thức kiến trúc tổng thể vẫn còn nhận diện được.
Theo tài liệu giới thiệu di sản địa phương, khu mộ La Tiến Ích được chính quyền Đạt Châu đưa vào danh sách di tích văn hóa cần bảo vệ từ đợt công bố thứ năm năm 2023. Đây là sự ghi nhận giá trị lịch sử, kiến trúc và nghệ thuật của một công trình mai táng tiêu biểu tại vùng đông bắc Tứ Xuyên.
Ngôi mộ đá xây dựng năm 1881 tại Tứ Xuyên gây chú ý bởi kiến trúc đồ sộ, chạm khắc tinh xảo và thân phận bí ẩn của chủ nhân. Ảnh: Sohu.Cổng đá chạm khắc tinh xảo, hé lộ địa vị gia đình
Ấn tượng nhất trong khu mộ là cổng đá nằm ở phía trước. Công trình cao khoảng 5 m, dài 10 m, được xây dựng theo kết cấu bốn cột, hai gian và sáu tầng mái. Những phiến đá được ghép nối thành một tổng thể kiến trúc vững chắc, mô phỏng hình thức cổng gỗ truyền thống.
Bề mặt cổng được trang trí bằng kỹ thuật chạm nổi và chạm thủng, với nhiều hình tượng võ sĩ, động vật, hoa lá. Các chi tiết được thể hiện sinh động, cho thấy tay nghề cao của những người thợ đá thời bấy giờ.
Trên mặt trước cổng có câu đối khắc chìm, cùng dòng chữ khắc nổi mang ý nghĩa đề cao truyền thống học vấn và sự hưng thịnh của gia đình. Phía sau cổng là khu nhà thờ cúng, hai bên có tường bao và một cổng phụ với kết cấu ba cột, hai gian, mái hai tầng.
Tiếp đó là lầu bia bằng đá. Trên bia ghi rõ tên người đã khuất: La Công Tiến Ích và phu nhân Vương Thị. Đặc biệt, dòng chữ có cụm từ Hoàng Thanh lệ tặng Văn Lâm Lang, cho thấy La Tiến Ích được ghi nhận bằng một danh hiệu quan chức mang tính truy tặng hoặc ban tặng theo luật lệ.
Chi tiết này là căn cứ quan trọng để nghiên cứu địa vị xã hội của chủ nhân, dù chưa đủ chứng minh ông từng trực tiếp giữ chức tri phủ.
Trong xã hội truyền thống Trung Quốc, việc xây dựng lăng mộ không chỉ nhằm bảo đảm nơi an nghỉ cho người đã khuất mà còn thể hiện quan niệm về danh dự gia tộc. Một khu mộ được đầu tư công phu có thể trở thành biểu tượng cho sự thịnh vượng, nền tảng kinh tế và vị thế của nhiều thế hệ trong dòng họ.
Điều đáng chú ý là những công trình như vậy không nhất thiết chỉ xuất hiện trong gia đình quan lại cấp cao. Một số gia đình thương nhân giàu có hoặc địa chủ cũng có đủ điều kiện xây dựng khu mộ lớn, thuê thợ chuyên nghiệp và sử dụng vật liệu đá chất lượng cao.
Cấu trúc khu mộ và kỹ thuật xây dựng đáng chú ý
Sau lầu bia là khu vực nhà tế tự, nơi thân nhân có thể tổ chức các nghi lễ tưởng niệm. Phía sau công trình này mới đến khu vực an táng chính của hai vợ chồng.
Theo mô tả khảo sát được công bố trên trang thông tin địa phương, phần mộ được thiết kế với năm cửa dẫn vào huyệt, bên trong có kết cấu vòm kép. Phía trước còn có một không gian gọi là hưởng đường, đủ chỗ cho khoảng 10 người. Cách bố trí nhiều lớp từ cổng đá, nhà tế tự, bia mộ đến huyệt an táng cho thấy công trình được quy hoạch tương đối bài bản.
Hai bên khu vực phía trước còn có những cột đá cao đặt trên bệ lớn. Đây là chi tiết đáng chú ý bởi trong văn hóa mai táng Trung Quốc thời phong kiến, cột biểu tượng thường gắn với việc thể hiện danh tiếng, học vị hoặc địa vị của gia đình người đã khuất.
Việc sử dụng đá làm vật liệu chủ đạo cũng giúp công trình có độ bền cao. Những người thợ phải tính toán kích thước, trọng lượng và cách ghép nối từng bộ phận để bảo đảm sự ổn định của toàn bộ kiến trúc.
Bí ẩn về thân phận người từng được gọi là La Tri phủ
Điều khiến ngôi mộ được chú ý không chỉ nằm ở quy mô mà còn ở thân phận của La Tiến Ích. Người dân địa phương lưu truyền câu chuyện ông từng giữ chức tri phủ tại tỉnh Hồ Bắc trong hơn 10 năm, sau đó trở về quê sinh sống.
Theo lời kể, sau khi hồi hương, La Tiến Ích mở quán trà tại khu vực Long Loan Đường, phục vụ thương nhân và những người vận chuyển hàng hóa qua địa phương. Ông còn tham gia hoạt động kinh doanh và giải quyết tranh chấp trong vùng, nhờ đó tích lũy được tài sản đáng kể.
Ngôi mộ được cho là khởi công vào năm Quang Tự thứ 3 (tức năm 1877), sử dụng hơn 100 thợ đá và mất khoảng ba năm rưỡi mới hoàn thành. Tuy nhiên, những thông tin về nguồn tài sản và quá trình xây dựng chủ yếu dựa trên truyền thuyết địa phương, chưa có đầy đủ hồ sơ lịch sử độc lập xác nhận.
Xem video: Rắn giun chỉ gần như mù nhưng vẫn là sát thủ săn mồi dưới lòng đất.
Bí ẩn chiếc gương đồng hơn 2.000 năm tuổi ở Tây Tạng
Chiếc gương đồng đặc biệt được phát hiện sau hơn 2.000 năm
Năm 1990, một đoàn khảo cổ liên hợp tiến hành khai quật tại di chỉ Khúc Củng, nằm ở vùng ngoại ô phía Bắc thành phố Lhasa, Tây Tạng, Trung Quốc. Trong một ngôi mộ đá cổ, các chuyên gia phát hiện bộ hài cốt của một thanh niên cùng một chiếc gương đồng có cán bằng sắt. Phát hiện này nhanh chóng thu hút sự chú ý bởi hình dáng và kỹ thuật chế tác của hiện vật khác biệt so với những chiếc gương đồng phổ biến ở khu vực Trung Nguyên cùng thời.
Theo kết quả giám định, người thanh niên qua đời khi mới khoảng 22-24 tuổi. Ngôi mộ được cho là hình thành trong khoảng thời gian hơn 2.000 năm trước. Chiếc gương được đặt theo tên địa điểm khai quật là gương Khúc Củng.
Điểm đặc biệt của hiện vật nằm ở cấu tạo kết hợp hai loại kim loại. Phần mặt gương được đúc bằng đồng, trong khi cán cầm được chế tác từ sắt luyện thủ công. Hai bộ phận ban đầu được sản xuất riêng biệt, sau đó lắp ghép thông qua phần đế được thiết kế đặc biệt ở mặt sau gương. Cách kết cấu này đòi hỏi người thợ phải tính toán kích thước, độ khớp và khả năng chịu lực của từng bộ phận.
Kỹ thuật kết hợp đồng và sắt đòi hỏi người thợ phải có hiểu biết nhất định về luyện kim, đúc khuôn, rèn và phương pháp liên kết kim loại. Đây là trình độ chế tác đáng chú ý trong bối cảnh kỹ thuật luyện kim thời cổ đại.
Mặt khác, việc sử dụng sắt làm cán trong khi vẫn duy trì mặt gương bằng đồng cũng đặt ra nhiều câu hỏi về nguồn cung nguyên liệu và trình độ luyện kim tại khu vực Tây Tạng thời kỳ đó. Sắt có đặc tính cứng và khả năng chịu lực tốt, nhưng quá trình luyện và gia công đòi hỏi kỹ thuật khác biệt so với đồng. Vì vậy, hiện vật cho thấy cư dân hoặc những người thợ chế tác có khả năng tiếp cận kiến thức luyện kim từ nhiều truyền thống kỹ thuật.
Hình khắc bò Tây Tạng hé lộ dấu ấn bản địa
Ban đầu, giới nghiên cứu cho rằng chiếc gương có thể bắt nguồn từ khu vực phương Tây, bởi hình dáng có cán cầm khá phổ biến trong các nền văn hóa du mục ở Trung Á, Tây Á và thảo nguyên Á-Âu. Trong khi đó, gương đồng truyền thống ở Trung Nguyên thường có dạng đĩa tròn, mặt sau có núm để luồn dây treo.
Tuy nhiên, những hoa văn trang trí phía sau chiếc gương Khúc Củng lại khiến giả thuyết này trở nên phức tạp hơn. Các họa tiết dạng xoắn, mây cuộn và đường nét liên kết có nhiều điểm tương đồng với đồ đồng được phát hiện tại các địa điểm khảo cổ ở Vân Nam, như Thạch Trại Sơn, Lý Gia Sơn và Bát Tháp Đài.
Bước ngoặt quan trọng xuất hiện khi các chuyên gia chú ý đến hình khắc gần vị trí cán gương. Đó là hình một con bò Tây Tạng được tạo bằng những điểm chạm nhỏ, liên kết thành đường nét và mảng hình.
Bò Tây Tạng là loài vật gắn bó mật thiết với đời sống cư dân cao nguyên qua nhiều thế kỷ. Hình ảnh loài vật này cũng xuất hiện phổ biến trong các bức tranh khắc đá cổ tại khu vực Ngari. Đáng chú ý, kỹ thuật tạo hình bằng những điểm chạm trên gương có nét tương đồng với phương pháp thể hiện hình bò trên vách đá.
Sự tương đồng giữa hình tượng và kỹ thuật thể hiện cho thấy chiếc gương không đơn thuần là sản phẩm du nhập nguyên vẹn từ bên ngoài. Người thợ tại cao nguyên Tây Tạng có thể đã tiếp nhận một số yếu tố tạo hình, kỹ thuật chế tác từ các khu vực khác, sau đó kết hợp với đặc trưng văn hóa địa phương để tạo nên sản phẩm mang dấu ấn riêng.
Có thể người thanh niên từng sử dụng chiếc gương trong đời sống, hoặc đó là vật phẩm có ý nghĩa đặc biệt đối với gia đình và cộng đồng. Cũng không loại trừ khả năng chiếc gương gắn với một nghi thức mai táng mà ngày nay chưa thể phục dựng đầy đủ.
Sau hơn ba thập kỷ nghiên cứu, chiếc gương nhỏ bé này vẫn chứa đựng nhiều câu hỏi chưa có lời giải. Dù vậy, hình khắc bò Tây Tạng cùng kỹ thuật chế tác đặc biệt đã cung cấp bằng chứng quan trọng về khả năng sáng tạo của cư dân cao nguyên.
Hiện vật không chỉ phản ánh sự giao lưu giữa các nền văn hóa cổ đại mà còn cho thấy người Tây Tạng xưa biết tiếp nhận, chọn lọc và phát triển những yếu tố bên ngoài thành sản phẩm mang bản sắc riêng.
Thiên Đăng (Sohu)




