Một nghiên cứu mới cho thấy nếu y học trong tương lai có thể loại bỏ hầu hết các nguyên nhân gây lão hóa, tuổi thọ trung bình của con người có thể tăng lên gần 200 năm. Tuy nhiên, vẫn tồn tại một 'giới hạn sinh học' rất khó vượt qua: sự tích tụ các đột biến ADN trong tế bào.
Nhiên cứu của các nhà khoa học Nga cho rằng việc vượt qua giới hạn sinh học có thể kéo dài tuổi thọ con người lên đến gần 200 năm - mặc dù bất tử vẫn là điều không thể. Ảnh: Unsplash/Age Cymru
Nếu một ngày nào đó con người có thể chữa khỏi lão hóa, chúng ta sẽ sống được bao lâu? Theo một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí NPJ Ageing, câu trả lời có thể là 146-194 năm, tức gần gấp đôi tuổi thọ trung bình hiện nay. Dù vậy, ngay cả trong kịch bản lạc quan nhất, tuổi thọ của con người vẫn khó vượt qua ngưỡng khoảng 200 năm.
Nghiên cứu do các nhà khoa học Nga thực hiện nhằm xác định liệu con người có tồn tại một giới hạn tuổi thọ tuyệt đối hay không nếu mọi nguyên nhân chính gây lão hóa đều được loại bỏ, ngoại trừ các đột biến soma (somatic mutations) - những biến đổi ADN tích tụ trong tế bào theo thời gian.
Tuổi thọ có thể tăng gấp đôi
Trong nhiều thập kỷ qua, giới khoa học đã xác định hàng loạt “dấu ấn của lão hóa” như viêm mãn tính, rối loạn chức năng ty thể, sự tích tụ của các tế bào già cỗi và suy giảm khả năng tái tạo của mô. Đây đều là những mục tiêu mà các liệu pháp chống lão hóa đang hướng tới.
Để đánh giá giới hạn cuối cùng của tuổi thọ, nhóm nghiên cứu xây dựng một mô hình toán học giả định rằng trong tương lai, y học có thể đảo ngược hoàn toàn tất cả các cơ chế lão hóa nói trên. Khi đó, yếu tố duy nhất tiếp tục làm cơ thể già đi là các đột biến ADN phát sinh tự nhiên trong tế bào.
Ngay cả trong kịch bản lạc quan nhất, tuổi thọ của con người vẫn khó vượt qua ngưỡng khoảng 200 năm. Ảnh: The Independent
Theo các tác giả, mô hình cho thấy nếu chỉ còn chịu tác động của các đột biến này, tuổi thọ trung vị của con người có thể đạt từ 146 đến 194 năm, cao gần gấp đôi mức trung bình khoảng 79 năm hiện nay.
Nhóm nghiên cứu viết: “Kết quả của chúng tôi cho thấy ngay cả khi tất cả các dấu ấn của lão hóa đều được loại bỏ, ngoại trừ các đột biến soma, tuổi thọ trung vị của con người cũng chỉ đạt từ 146 đến 194 năm”.
ADN vẫn là rào cản lớn nhất
Các đột biến soma là những thay đổi trong ADN xảy ra trong suốt cuộc đời khi tế bào phân chia hoặc chịu tác động của quá trình trao đổi chất và môi trường. Khác với nhiều cơ chế lão hóa khác, chúng gần như không thể ngăn chặn hoàn toàn.
Thông qua mô hình mô phỏng, các nhà khoa học nhận thấy mức độ tổn thương do đột biến ADN khác nhau giữa các cơ quan.
Trong đó, não và tim chịu ảnh hưởng nặng nề nhất vì phần lớn tế bào tại đây rất hiếm khi được thay thế sau khi con người trưởng thành. Khi ADN bị tổn thương, các tế bào này khó có khả năng tự phục hồi.
Ngược lại, gan có khả năng tái tạo liên tục nên chống chịu tốt hơn trước sự tích tụ của các đột biến.
Sau khi kết hợp mô phỏng của nhiều cơ quan, nhóm nghiên cứu kết luận rằng chính các đột biến ADN sẽ quyết định giới hạn cuối cùng của tuổi thọ con người.
Theo các tác giả, khoảng cách giữa tuổi thọ hiện nay và mức tối đa 146-194 năm cũng cho thấy các cơ chế lão hóa khác đang góp phần rút ngắn tuổi thọ ở mức độ tương đương với các đột biến ADN.
Tuổi thọ trung bình hiện nay của con người là 79 tuổi. Các nhà khoa học ước tính, ngay cả khi y học tương lai loại bỏ được hầu hết nguyên nhân gây lão hóa, sự tích tụ đột biến ADN vẫn có thể giới hạn tuổi thọ con người ở khoảng 156 năm; mô hình đa cơ quan cho thấy mức tuổi thọ trung vị dao động từ 146-194 năm. Trong kịch bản "cơ thể gần như không lão hóa", tuổi thọ lý thuyết có thể lên tới khoảng 1.759 năm. Biểu đồ: ZME Science
Mới là dự báo lý thuyết
Các nhà khoa học lưu ý rằng kết quả nghiên cứu không đồng nghĩa con người sẽ sớm sống tới gần 200 tuổi. Đây là mô hình lý thuyết dựa trên nhiều giả định, trong đó có việc y học tương lai có thể loại bỏ hoàn toàn các nguyên nhân gây lão hóa khác - điều hiện vẫn chưa thể thực hiện.
Nhóm nghiên cứu cũng nhấn mạnh rằng kết quả còn phụ thuộc vào cách các cơ quan trong cơ thể tương tác và suy giảm chức năng theo thời gian, do đó chưa thể xem là bằng chứng thực nghiệm.
Dẫu vậy, công trình được đánh giá là bước tiến quan trọng trong nỗ lực giải mã cơ chế lão hóa.
“Công trình của chúng tôi là bước đầu tiên hướng tới việc phân tách quá trình lão hóa thành các thành phần cơ chế có thể định lượng”, nhóm nghiên cứu viết. “Trong tương lai, việc tích hợp thêm các yếu tố lão hóa quan trọng khác có thể mở đường cho một lý thuyết toàn diện về quá trình lão hóa”.
Theo các nhà khoa học, nếu các liệu pháp chống lão hóa trong tương lai thành công, đột biến ADN sẽ là “rào cản cuối cùng” quyết định con người có thể kéo dài tuổi thọ đến đâu. Dù viễn cảnh sống gần hai thế kỷ vẫn còn rất xa, nghiên cứu cho thấy ngay cả khi “chữa khỏi” lão hóa, con người nhiều khả năng vẫn không thể vượt qua những giới hạn được mã hóa ngay trong bộ gen của chính mình.
Hồng Nhung
Loại thực phẩm quen thuộc giàu đạm gấp 4 lần trứng
Trứng từ lâu được xem là một trong những thực phẩm giàu protein (đạm), dễ chế biến nhưng ức gà thậm chí còn được đánh giá cao hơn.
Một quả trứng cỡ trung bình cung cấp khoảng 5,5g protein cùng các axit amin thiết yếu, vì vậy thường được lựa chọn để bổ sung protein cho cơ thể. Tác dụng của protein là xây dựng và sửa chữa các mô, duy trì khối cơ, đồng thời tham gia sản xuất enzyme, hormone và hỗ trợ hệ miễn dịch.
Tuy nhiên, trứng không phải là lựa chọn duy nhất cho mục tiêu này.
Theo Verywell Health, có ít nhất 11 loại thực phẩm chứa nhiều protein hơn trứng tính theo mỗi khẩu phần. Trong đó ức gà đứng đầu với khoảng 22,5g protein/100g, tương đương lượng protein của 4 quả trứng.
Đứng đầu danh sách là ức gà, loại thực phẩm được nhiều người tập luyện và giảm cân ưa chuộng nhờ hàm lượng protein cao nhưng ít chất béo và calo. Bên cạnh đó, ức gà chứa 9 axit amin thiết yếu giúp duy trì và phát triển khối cơ.
Các loại thịt bò hoặc lợn cũng là nguồn protein dồi dào với khoảng 20,1g protein/100g. Ngoài protein, nhóm thực phẩm này còn cung cấp vitamin B12 cần thiết cho quá trình tạo hồng cầu và duy trì hoạt động của hệ thần kinh.
Nhóm hải sản cũng góp mặt trong danh sách những thực phẩm giàu protein. Cá ngừ chứa khoảng 21,7g protein/85g, đồng thời giàu axit béo omega-3 có lợi cho tim mạch. Trong khi đó, cá hồi cung cấp khoảng 20,3g protein/85g, bổ sung omega-3, vitamin D, hỗ trợ cơ thể hấp thu canxi và phốt pho, góp phần duy trì hệ xương và khớp khỏe mạnh.
Nhiều loại thực phẩm nguồn gốc thực vật cũng cung cấp lượng protein đáng kể. Đậu nành Nhật và đậu phụ đều chứa khoảng 9g protein/85g. Đậu đen cung cấp khoảng 6g protein/86g, đồng thời giàu chất xơ hòa tan và không hòa tan, có lợi cho hệ tiêu hóa và tim mạch. 100g đậu lăng chứa khoảng 9g protein, là thực phẩm giàu chất xơ nhưng ít calo, phù hợp với nhiều chế độ ăn lành mạnh.
Một số món ăn nhẹ cũng có thể góp phần bổ sung protein mỗi ngày. Sữa chua Hy Lạp cung cấp khoảng 16,1g protein/156g, cao hơn đáng kể so với trứng. Hạnh nhân chứa khoảng 7,6g protein/57g, đồng thời giàu chất béo không bão hòa đơn duy trì cholesterol có lợi. Trong khi đó, 2 thìa canh bơ lạc cung cấp khoảng 7,1g protein, có thể kết hợp với bánh mì hoặc trái cây để tăng giá trị dinh dưỡng.
Theo Cơ quan An toàn Thực phẩm châu Âu và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), protein nên được bổ sung từ nhiều nguồn khác nhau thay vì chỉ phụ thuộc vào một loại thực phẩm. Việc kết hợp hài hòa giữa thịt, cá, trứng, sữa, các loại đậu và hạt không chỉ đáp ứng nhu cầu protein mà còn cung cấp đa dạng vitamin, khoáng chất và chất xơ cần thiết cho sức khỏe.
Người trưởng thành khỏe mạnh nên tiêu thụ khoảng 1,1g protein/kg cân nặng mỗi ngày. Chẳng hạn, một người nặng 60kg cần tối thiểu khoảng 66g protein/ngày để đáp ứng nhu cầu của cơ thể.
An Yên
4 sai lầm khi ăn sáng có thể ảnh hưởng sức khỏe, nhiều người vẫn mắc mỗi ngày
Bữa sáng không chỉ giúp bổ sung năng lượng sau một đêm dài mà còn tác động đến quá trình trao đổi chất và sức khỏe lâu dài. Theo các chuyên gia, một số thói quen ăn uống tưởng chừng vô hại vào đầu ngày lại có thể làm tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa và các bệnh mạn tính nếu duy trì trong thời gian dài.
Bữa sáng từ lâu được xem là bữa ăn quan trọng nhất trong ngày. Sau nhiều giờ nhịn ăn khi ngủ, cơ thể cần được bổ sung năng lượng và dưỡng chất để khởi động các hoạt động của não bộ, hệ tiêu hóa và quá trình trao đổi chất. Tuy nhiên, không phải bữa sáng nào cũng mang lại lợi ích như nhau.
Nhiều nghiên cứu dinh dưỡng cho thấy, lựa chọn thực phẩm không phù hợp vào buổi sáng hoặc duy trì những thói quen ăn uống thiếu khoa học có thể làm tăng nguy cơ béo phì, đái tháo đường type 2, bệnh tim mạch và ảnh hưởng đến sức khỏe về lâu dài.
Dưới đây là 4 sai lầm phổ biến mà các chuyên gia khuyến cáo nên hạn chế.
Thường xuyên sử dụng thực phẩm chiên rán nhiều dầu mỡ
Các món như quẩy, bánh rán, bánh chiên hay khoai tây chiên thường được nhiều người lựa chọn vì tiện lợi và tạo cảm giác no lâu. Tuy nhiên, đây lại là nhóm thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa (trans fat), đặc biệt khi được chiên ở nhiệt độ cao hoặc sử dụng dầu chiên đi chiên lại nhiều lần.
Không nên sử dụng thực phẩm chiên rán vào bữa sáng (Nguồn: Internet)
Sau một đêm dài, hệ tiêu hóa vẫn đang trong quá trình "khởi động". Việc nạp quá nhiều dầu mỡ vào thời điểm này có thể khiến dạ dày và gan phải làm việc nhiều hơn, đồng thời làm tăng lượng cholesterol xấu (LDL), ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe tim mạch nếu duy trì thường xuyên. Thay vì đồ chiên rán, các chuyên gia khuyến khích lựa chọn thực phẩm được luộc, hấp hoặc áp chảo với ít dầu để giảm lượng chất béo không cần thiết.
Chỉ ăn tinh bột tinh chế
Một ổ bánh mì trắng, bát cháo trắng hay vài chiếc bánh bao có thể giúp no bụng nhanh, nhưng nếu bữa sáng chỉ xoay quanh các loại tinh bột tinh chế thì cơ thể sẽ khó nhận đủ dưỡng chất.
Trong quá trình chế biến, phần lớn chất xơ, vitamin và khoáng chất của ngũ cốc đã bị loại bỏ. Khi ăn, loại tinh bột này được hấp thu rất nhanh, khiến đường huyết tăng mạnh rồi nhanh chóng giảm xuống, dễ gây cảm giác đói, mệt mỏi và giảm khả năng tập trung vào giữa buổi sáng.
Ảnh minh họa. (Nguồn: Internet)
Để cân bằng dinh dưỡng, các chuyên gia khuyến nghị nên kết hợp tinh bột với nguồn protein như trứng, sữa, thịt nạc hoặc các loại đậu, đồng thời bổ sung thêm rau xanh và trái cây.
Lạm dụng ngũ cốc chế biến sẵn
Nhiều người tin rằng ngũ cốc ăn liền hay yến mạch đóng gói luôn là lựa chọn tốt cho sức khỏe. Tuy nhiên, không phải sản phẩm nào cũng giống nhau.
Ảnh minh họa. (Nguồn: Internet)
Một số loại ngũ cốc chế biến sẵn được bổ sung khá nhiều đường, hương liệu và phụ gia để tăng hương vị. Nếu sử dụng thường xuyên, lượng đường dư thừa có thể khiến đường huyết dao động, làm tăng nguy cơ thừa cân và các rối loạn chuyển hóa. Khi mua sản phẩm, người tiêu dùng nên đọc kỹ bảng thành phần dinh dưỡng, ưu tiên các loại ngũ cốc nguyên hạt, ít đường hoặc không thêm đường để đảm bảo lợi ích sức khỏe.
Thường xuyên bỏ bữa sáng
Vì bận rộn hoặc muốn giảm cân, không ít người hình thành thói quen nhịn ăn sáng. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy việc bỏ bữa sáng kéo dài có thể ảnh hưởng đến khả năng điều hòa đường huyết, làm giảm hiệu suất làm việc và khiến cơ thể dễ rơi vào trạng thái thiếu năng lượng.
Ngoài ra, khi bỏ bữa sáng, nhiều người có xu hướng ăn nhiều hơn vào bữa trưa hoặc bữa tối để bù lại năng lượng đã thiếu. Điều này có thể dẫn đến dư thừa calo và làm tăng nguy cơ tăng cân nếu diễn ra thường xuyên.
Thế nào là một bữa sáng cân bằng?
Theo các chuyên gia dinh dưỡng, một bữa sáng không cần quá cầu kỳ nhưng nên đảm bảo đủ các nhóm dưỡng chất thiết yếu như protein chất lượng cao (thường có trong trứng, sữa, sữa chua, thịt nạc, cá hoặc các sản phẩm từ đậu), tinh bột hấp thu chậm (trong các loại bánh mì nguyên cám, yến mạch nguyên hạt, gạo lứt hoặc ngũ cốc nguyên hạt), chất xơ và vitamin (trong rau xanh, trái cây tươi), chất béo (từ các loại hạt hạnh nhân, óc chó, hạt chia, hạt lanh hoặc quả bơ).
Ảnh minh họa. (Nguồn: Internet)
Sự kết hợp này giúp duy trì cảm giác no lâu, ổn định đường huyết và cung cấp nguồn năng lượng bền vững cho cả ngày.
Không chỉ ăn đủ, hãy ăn đúng giờ
Bên cạnh việc lựa chọn thực phẩm, thời điểm ăn sáng cũng đóng vai trò quan trọng. Các chuyên gia khuyến nghị nên ăn sáng trong vòng 1–2 giờ sau khi thức dậy để cơ thể sớm được bổ sung năng lượng và kích hoạt quá trình trao đổi chất.
Ngoài ra, bữa sáng nên chiếm khoảng 20–30% tổng năng lượng của cả ngày, đồng thời hạn chế các loại đồ uống nhiều đường như trà sữa, nước ngọt hoặc cà phê pha quá nhiều đường.
Duy trì một bữa sáng cân bằng, đúng giờ và đa dạng thực phẩm không chỉ giúp cơ thể hoạt động hiệu quả hơn trong ngày mà còn góp phần giảm nguy cơ mắc các bệnh mạn tính, bảo vệ sức khỏe tim mạch và nâng cao chất lượng cuộc sống về lâu dài.
