Tận mục loại đá xanh từng có giá trị hơn cả vàng ở nhiều nền văn minh
Ẩn sâu trong những vùng núi hình thành bởi các mảng kiến tạo va chạm, có một loại khoáng vật đã trở thành biểu tượng của quyền lực và may mắn ở thế giới cổ xưa.
Ảnh: gia.edu.
Jadeite hình thành trong những điều kiện địa chất đặc biệt, nơi áp suất cực cao xuất hiện tại các vùng hút chìm của vỏ Trái Đất. Quá trình này diễn ra sâu dưới lòng đất trong hàng triệu năm, khiến các mỏ jadeite có chất lượng cao trở nên vô cùng hiếm. Nguồn jadeite nổi tiếng nhất thế giới hiện nay nằm ở Myanmar, nơi sản sinh ra những viên ngọc màu xanh lục rực rỡ được giới sưu tầm gọi là "Ngọc bích Hoàng Gia".
Ảnh: kathyjade
Điều làm nên sức hấp dẫn của jadeite không chỉ là độ hiếm mà còn là vẻ đẹp đặc biệt. Màu sắc của khoáng vật này rất đa dạng, từ trắng, xám, vàng, tím nhạt, đỏ cam đến xanh lục đậm. Trong đó, màu xanh lục bảo trong suốt là loại được đánh giá cao nhất. Khi được đánh bóng, jadeite sở hữu độ bóng mềm mại và chiều sâu màu sắc khiến nó trông gần như phát sáng từ bên trong.
Từ hàng nghìn năm trước, jadeite đã giữ vị trí quan trọng trong nhiều nền văn minh. Người Maya và Aztec ở Trung Mỹ từng xem jadeite quý giá hơn vàng. Họ chế tác loại đá này thành mặt nạ nghi lễ, tượng thần và đồ trang sức dành cho tầng lớp thống trị. Tại châu Á, đặc biệt là Trung Quốc, jadeite trở thành biểu tượng của đức hạnh, sự trường thọ và địa vị xã hội. Các hoàng đế nhà Thanh đặc biệt yêu thích loại ngọc này, góp phần đưa giá trị của jadeite lên mức chưa từng có.
Ảnh: tierra
Ngoài vai trò văn hóa, jadeite còn thu hút giới khoa học. Sự hiện diện của khoáng vật này giúp các nhà địa chất nghiên cứu lịch sử vận động của các mảng kiến tạo và điều kiện hình thành sâu trong lòng Trái Đất. Mỗi mẫu jadeite giống như một "hồ sơ địa chất" ghi lại những sự kiện đã xảy ra từ hàng chục triệu năm trước.
Ngày nay, jadeite vẫn là một trong những loại đá quý được săn đón nhất thế giới. Những món trang sức làm từ jadeite thượng hạng thường xuất hiện trong các phiên đấu giá quốc tế với mức giá gây kinh ngạc. Từ các nền văn minh cổ đại đến thị trường đá quý hiện đại, khoáng vật này vẫn giữ nguyên sức hút đặc biệt của mình. Đó không chỉ là một viên đá đẹp, mà còn là sự kết tinh của thời gian, địa chất và lịch sử nhân loại.
Loài hoa khổng lồ có hình dáng như vương miện từng xuất hiện từ hàng trăm triệu năm trước
Thanh Bình Tổng Hợp
Băng vĩnh cửu Tây Tạng tan chảy, khí hậu toàn cầu ngày càng nóng lên
Các chuyên gia cảnh báo băng vĩnh cửu ở Tây Tạng tan chảy có thể giải phóng lượng lớn carbon cổ đại và thúc đẩy quá trình nóng lên toàn cầu.
Theo nghiên cứu đăng trên tạp chí Nature Communications, nhóm chuyên gia thuộc Viện Nghiên cứu cao nguyên Tây Tạng, Viện hàn lâm Khoa học Trung Quốc cảnh báo sự tan chảy của băng vĩnh cửu trên cao nguyên Tây Tạng có thể kích hoạt một "điểm tới hạn" khí hậu nguy hiểm, khiến lượng lớn carbon cổ đại bị giải phóng vào khí quyển và khí hậu nóng lên nhanh hơn dự báo.
Nhóm chuyên gia đã đưa ra cảnh báo trên sau khi thực hiện thí nghiệm kéo dài 5 năm tại một đồng cỏ trên núi ở độ cao gần 4.800m. Băng vĩnh cửu là lớp đất đóng băng liên tục ít nhất hai năm, hiện bao phủ khoảng 15% diện tích đất liền ở Bắc bán cầu. Lớp đất này lưu giữ lượng lớn vật chất hữu cơ tích tụ qua hàng nghìn năm và được xem là một kho dự trữ carbon khổng lồ.
Để đánh giá tác động của hiện tượng nóng lên toàn cầu, nhóm nghiên cứu cho chạy 4 kịch bản khí hậu gồm: mức nhiệt hiện tại và các mức tăng thêm 1 độ C, 2 độ C và 4 độ C.
Trong suốt quá trình nghiên cứu, nhóm chuyên gia thực hiện hơn 40.000 phép đo lượng khí CO2 phát thải theo giờ và sử dụng kỹ thuật phân tích đồng vị carbon để xác định nguồn gốc khí thải. Kết quả nghiên cứu cho thấy khi nhiệt độ tăng từ 2 - 4 độ C, hệ sinh thái bắt đầu bước vào giai đoạn chuyển đổi đáng lo ngại.
Băng vĩnh cửu trên cao nguyên Tây Tạng tan chảy có thể thúc đẩy quá trình nóng lên toàn cầu. Ảnh: Xinhua/Purbu Tashi.
Theo các chuyên gia, ban đầu, nhiệt độ cao hơn giúp thực vật phát triển mạnh và hấp thụ nhiều CO2 hơn. Tuy nhiên, khi mức nóng lên vượt ngưỡng nhất định, cây cối chịu áp lực từ nhiệt độ và tình trạng thiếu nước khiến khả năng quang hợp suy giảm. Trong khi đó, lớp băng vĩnh cửu tan sâu hơn dẫn tới phát lộ ra các nguồn carbon cổ đại có tuổi từ 1.845 - 3.411 năm. Các vi sinh vật nhanh chóng phân hủy nguồn vật chất này và giải phóng lượng lớn khí CO2 vào khí quyển.
Các nhà nghiên cứu cho hay, carbon cổ đại chiếm tới khoảng 76% lượng khí thải từ đất trong mùa sinh trưởng của thực vật. Đây là "điểm tới hạn" khí hậu - thời điểm lượng carbon phát thải vượt xa khả năng hấp thụ của hệ sinh thái. Phát thải CO2 ròng tăng 44% trong kịch bản nhiệt độ tăng 1 độ C, tăng 80% khi nhiệt độ tăng 2 độ C và vọt lên 176% trong trường hợp nóng hơn 4 độ C.
Giới khoa học cảnh báo nhiều mô hình khí hậu hiện nay chưa tính toán đầy đủ tác động từ lượng carbon cổ đại bị giải phóng khi băng vĩnh cửu tan chảy. Điều này có nghĩa tốc độ biến đổi khí hậu trong tương lai có thể đang bị đánh giá chưa đúng tình hình thực tế. Hiện cao nguyên Tây Tạng đang ấm lên với tốc độ nhanh gấp khoảng 2,5 lần mức trung bình toàn cầu nên nghiên cứu mới khiến các chuyên gia quan ngại lo ngại về khí hậu toàn cầu sẽ có thể nóng lên nhanh hơn dự báo.
Tâm Anh Tổng Hợp
Hang động dung nham khổng lồ trên sao Kim
Phát hiện các hang động dung nham khổng lồ dưới lòng đất trên sao Kim, hé lộ những khoảng trống bí ẩn ở Nyx Mons.
Sao Kim có thể đã trải qua hoạt động núi lửa cực kỳ mạnh mẽ trong lịch sử địa chất của nó, dẫn đến việc hình thành một hệ thống đường hầm ngầm lớn sau khi dòng dung nham nguội đi. Ảnh: @Technice.
Theo nghiên cứu được công bố trên Tạp chí Science Daily và tạp chí gốc Nature Communications, các chuyên gia đến từ Đại học Trento ở Ý đã sử dụng các kỹ thuật phân tích radar mới để xem xét lại các hình ảnh bề mặt sao Kim được tàu Magellan chụp từ năm 1990 đến năm 1992, họ phát hiện các tín hiệu dội lại bất thường ở một số khu vực nghi ngờ có chứa "ánh sáng lạ", cho thấy khả năng tồn tại của các cấu trúc rỗng lớn dưới lòng đất sao Kim.
Nghiên cứu cho thấy cấu trúc này có thể là một "ống dung nham", đường kính khoảng 1 km, với chiều cao và phạm vi ấn tượng tương đương, có thể kéo dài hàng chục km dưới lòng đất. Dữ liệu này chỉ ra rằng, sao Kim có thể đã trải qua hoạt động núi lửa cực kỳ mạnh mẽ trong lịch sử địa chất của nó, dẫn đến việc hình thành một hệ thống đường hầm ngầm lớn sau khi dòng dung nham nguội đi.
Các nhà khoa học nhấn mạnh rằng, phát hiện này vẫn chỉ là "suy luận dựa trên dữ liệu radar" và chưa được kiểm chứng trực tiếp dưới lòng đất, nhưng ý nghĩa của nó nằm ở việc cung cấp "chuỗi bằng chứng quan sát được" mà bấy lâu nay vẫn còn thiếu. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, bầu khí quyển dày đặc của sao Kim khiến việc quan sát bằng quang học gần như không thể, do đó, viễn thám radar đã trở thành công cụ quan trọng để hiểu cấu trúc bề mặt và dưới lòng đất của nó.
Hơn nữa, phát hiện này cũng được coi là tài liệu tham khảo quan trọng cho các sứ mệnh khám phá sao Kim trong tương lai, bao gồm cả các kế hoạch thám hiểm của Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) và NASA. Trong tương lai, người ta hy vọng rằng, radar có độ phân giải cao hơn sẽ được sử dụng để xác nhận thêm quy mô thực sự và cơ chế hình thành của các cấu trúc dưới bề mặt này.
Mời Quý Độc Giả cùng xem video: “Phát hiện hơn 100 mộ táng thời kỳ Hùng Vương có niên đại khoảng 3.500 năm tại Di chỉ Vườn Chuối”. Nguồn video: @VTV24.
