(CLO) Nguồn gốc của phiến đá bàn thờ nặng 6 tấn tại di tích Stonehenge ở Vương quốc Anh tiếp tục là bí ẩn, sau khi nghiên cứu mới bác bỏ giả thuyết cho rằng nó được vận chuyển từ vùng đông bắc Scotland.
Stonehenge, công trình đá cổ nổi tiếng ở Vương quốc Anh, tiếp tục khiến giới khoa học đau đầu khi nguồn gốc của tảng đá bàn thờ vẫn chưa được xác định. Dù đã tiến hành nhiều cuộc khảo sát và phân tích địa chất, các nhà nghiên cứu vẫn chưa tìm được nơi xuất phát chính xác của tảng đá khổng lồ này.
Năm 2024, các nhà khoa học từng đưa ra giả thuyết rằng tảng đá nặng khoảng 6 tấn được vận chuyển từ vùng đông bắc Scotland, cách Stonehenge hơn 640 km. Phát hiện khi đó gây chú ý và đặt ra câu hỏi về cách người thời kỳ đồ đá mới có thể di chuyển một khối đá lớn qua quãng đường xa như vậy.
Để kiểm chứng giả thuyết, nhóm nghiên cứu quốc tế đã phân tích thành phần của tảng đá bằng các phương pháp không gây hư hại, đồng thời kiểm tra 8 mảnh đá được lưu giữ tại các bảo tàng. Các nhà địa chất cũng đến vùng đông bắc Scotland, thu thập khoảng 70 mẫu đá để so sánh trong phòng thí nghiệm.
Tuy nhiên, kết quả mới cho thấy tảng đá bàn thờ rất khó có khả năng bắt nguồn từ khu vực này.
Giáo sư Duncan Pirrie, người đứng đầu nghiên cứu, cho biết nhóm đã loại trừ khả năng tảng đá đến từ miền nam nước Anh. Thay vào đó, nguồn gốc của nó có thể nằm ở những khu vực khác thuộc Scotland, miền bắc nước Anh hoặc thậm chí là Ireland.
Dù chưa tìm được câu trả lời, các nhà khoa học cho rằng nghiên cứu vẫn đạt được bước tiến quan trọng. Theo giáo sư Nick Pearce, việc loại bỏ những địa điểm không phù hợp sẽ giúp thu hẹp phạm vi tìm kiếm và tiến gần hơn đến nguồn gốc thực sự của tảng đá.
Các chuyên gia nhận định, nếu xác định được nơi xuất phát của tảng đá bàn thờ, giới khảo cổ sẽ có thêm manh mối về khả năng vận chuyển, giao thương và kết nối giữa các cộng đồng người thời tiền sử.
Hiện cuộc tìm kiếm vẫn tiếp tục, trong khi hành trình đưa tảng đá nặng 6 tấn đến Stonehenge vẫn là một trong những bí ẩn lớn của công trình cổ đại này.
Hà Trang (theo The Guardian)
Vì sao có người cảm nhận được cái chết của người khác trước khi nhận tin?
Một số người cho biết họ nhìn thấy, nghe thấy hoặc cảm nhận người khác qua đời, thậm chí trước khi nhận được tin báo. Khoa học lý giải thế nào?
Một số người trải nghiệm cái chết chung khi cảm nhận được sự ra đi của người khác - Ảnh: GAIAKhông chỉ người cận kề cái chết mới có những trải nghiệm kỳ lạ. Một số người đang sống cho biết họ nhìn thấy, nghe thấy hoặc cảm nhận sự ra đi của người khác, thậm chí trước khi biết tin người đó qua đời.
Hiện tượng này phổ biến đến mức được giới khoa học đặt tên là "trải nghiệm cái chết chung", theo trang IFLScience ngày 2-11.
Theo nghiên cứu công bố năm 2022 trên tạp chí American Journal of Hospice and Palliative Medicine, các nhà khoa học đã phân tích 146 trường hợp trải nghiệm cái chết chung và giao tiếp với người đã khuất, do 121 người tại Ý, Mexico, Brazil và Đài Loan thuật lại.
Kết quả cho thấy 47% trải nghiệm xảy ra trước khi người kia qua đời, trong khi 39% xuất hiện sau đó. Khoảng 75% trường hợp liên quan đến hình ảnh, âm thanh hoặc cảm giác rõ rệt về sự hiện diện hay ra đi của người khác.
Những trải nghiệm này có thể xuất hiện trong giấc mơ hoặc khi người đó hoàn toàn tỉnh táo. Một số người còn kể rằng họ cảm nhận được bằng xúc giác hoặc khứu giác.
Giáo sư Ines Testoni, chuyên gia tâm lý học xã hội tại Đại học Padua (Ý), cho biết có người nhìn thấy người đang hấp hối, nghe thấy giọng nói của họ hoặc đột nhiên cảm nhận chắc chắn rằng người đó đã qua đời, dù chưa nhận được bất kỳ thông báo nào.
Khác với trải nghiệm cận tử, thường được ghi nhận ở người đứng trước ranh giới sinh tử và có thể liên quan đến hoạt động sinh lý của não bộ trong giai đoạn hấp hối, trải nghiệm cái chết chung lại xuất hiện ở những người vẫn đang sống.
Đến nay, các nhà nghiên cứu vẫn chưa xác định được nguyên nhân của hiện tượng này. Một số giả thuyết cho rằng căng thẳng tâm lý cấp tính và nỗi đau mất mát có thể lý giải một phần trải nghiệm.
Tuy nhiên, những trường hợp xảy ra trước khi người kia qua đời hoặc liên quan đến người xa lạ vẫn chưa thể giải thích thỏa đáng.
Nghiên cứu cũng cho thấy hiện tượng này không chỉ xuất hiện trong một nền văn hóa hay hệ thống tín ngưỡng nhất định.
Đáng chú ý, dù chỉ kéo dài vài khoảnh khắc, những trải nghiệm này đôi khi làm thay đổi sâu sắc cách người trong cuộc nhìn nhận về cái chết và sự tồn tại của ý thức.
Các nhà nghiên cứu khuyến nghị bác sĩ, chuyên gia tâm lý và nhân viên chăm sóc giảm nhẹ nên tiếp nhận những chia sẻ này với thái độ tôn trọng, thay vì vội xem đó là biểu hiện bất thường.
Việc lắng nghe và thấu hiểu có thể giúp người trải qua những cảm nhận này đối diện tốt hơn với nỗi đau mất mát, đồng thời cởi mở hơn khi trò chuyện về cái chết.
Anh Thư
Hang động Tây Ban Nha hé lộ kho nghệ thuật 26.000 năm tuổi
Các hình khắc được cho là có niên đại khoảng 26.000 năm, thuộc thời kỳ Đồ đá cũ. Nghiên cứu do các nhà khảo cổ Josep Maria Vergès Bosch và Míriam Salas-Altès thực hiện, công bố trên tạp chí Antiquity ngày 5/11/2026.
Phát hiện khiến giới nghiên cứu phải xem xét lại nhận định rằng khu vực đông bắc bán đảo Iberia gần như không có nghệ thuật hang động thời Đồ đá cũ.
Phát hiện đặc biệt ở chỗ hang động này không phải địa điểm hoàn toàn xa lạ. Hệ thống đường hầm dưới lòng đất kéo dài hơn 3,5 km, từng được con người sử dụng qua nhiều giai đoạn lịch sử và đã mở cửa cho công chúng tham quan khoảng 70 năm. Một phần khu vực được tổ chức thành bảo tàng từ thập niên 1990.
Theo nhóm nghiên cứu, một số hình khắc được phát hiện trong quá trình khảo sát và khai quật có kế hoạch từ năm 2019. Nhà khảo cổ Josep Maria Vergès Bosch nhận ra những đường nét bất thường trên vách đá, nằm lẫn giữa các dấu vết và hình vẽ hiện đại.
Trong số các mô-típ được ghi nhận có hình ngựa, gấu và bò rừng aurochs – tổ tiên hoang dã của nhiều giống gia súc hiện đại. Bên cạnh đó là những đường cong, nét xoáy và ký hiệu trừu tượng. Một số hình khắc tận dụng chính những vết nứt tự nhiên trên vách đá để tạo thành chi tiết của hình vẽ. Chẳng hạn, một đường nứt được sử dụng như đường mặt đất bên dưới hình con ngựa.
Tổng cộng 280 mô-típ cho thấy đây không phải một vài hình vẽ ngẫu nhiên mà là một quần thể nghệ thuật tiền sử đáng kể. Trong đó, 55 hình động vật cung cấp tư liệu quan trọng để nghiên cứu cách con người thời kỳ này quan sát và thể hiện thế giới tự nhiên.
Trước phát hiện này, nghệ thuật hang động thời Đồ đá cũ ở vùng đông bắc bán đảo Iberia được ghi nhận tương đối thưa thớt so với nhiều khu vực khác ở Tây Âu. Sự xuất hiện của một quần thể gồm hàng trăm mô-típ khiến nhận định đó cần được đánh giá lại.
Các nhà nghiên cứu cho rằng những hình khắc tại hang có thể thuộc nhiều giai đoạn khác nhau, trong đó nhiều hình được xếp vào các thời kỳ trước Magdalenian. Một số hình khắc còn gợi ý cách người xưa tạo cảm giác chuyển động bằng việc tận dụng hình dạng tự nhiên của vách đá và các đường nét có sẵn.
Với 280 mô-típ được ghi nhận, Cova de la Font Major có thể trở thành một địa điểm tham chiếu quan trọng trong nghiên cứu nghệ thuật hang động thời Đồ đá cũ ở khu vực Địa Trung Hải. Những phát hiện tiếp theo, cùng việc phân tích kỹ hơn niên đại và mối liên hệ giữa các hình khắc, sẽ giúp làm rõ cách các cộng đồng người tiền sử sinh sống, giao tiếp và thể hiện thế giới quan của mình.
Tuệ Minh
Mèo được tôn thờ như thần linh ở Ai Cập cổ đại, nhưng 131 hộp sọ hé lộ sự thật tàn khốc phía sau
Trong lịch sử Ai Cập cổ đại, mèo giữ một vị trí đặc biệt. Chúng xuất hiện trong những bức tranh, tượng điêu khắc và các nghi thức mai táng, gắn liền với tín ngưỡng thờ phụng các vị thần. Đặc biệt, nữ thần Bastet với hình tượng đầu mèo được xem là biểu tượng của sự bảo hộ.
Tuy nhiên, việc được xem là linh thiêng không đồng nghĩa với việc mọi con mèo đều có cuộc sống sung sướng. Một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Journal of Archaeological Science đã hé lộ những câu chuyện ít ai ngờ tới từ bộ sưu tập 131 hộp sọ mèo cổ đại. Nhiều mẫu vật mang dấu hiệu bệnh tật, gãy xương và những thương tích nghiêm trọng, trong đó có những vết thương được cho là do con người gây ra.
Nghiên cứu do nhà khảo cổ học động vật Wim Van Neer thuộc Viện Khoa học Tự nhiên Hoàng gia Bỉ dẫn đầu, tập trung vào một bộ sưu tập tại Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Vienna, Áo. Những hộp sọ này có nguồn gốc từ Beni Hassan, địa điểm mai táng tôn giáo nổi tiếng ở miền trung Ai Cập, được lấy ra khỏi các xác ướp trong thế kỷ XIX và lưu giữ phục vụ nghiên cứu.
Đằng sau tục thờ mèo là một ngành công nghiệp xác ướp khổng lồ
Tục thờ mèo ở Ai Cập cổ đại phức tạp hơn nhiều so với hình ảnh những con vật được nuôi trong các gia đình giàu có. Trong khi một số con được yêu quý như thú cưng, nhiều con khác lại bị nuôi hoặc thu gom với mục đích duy nhất là ướp xác để làm lễ vật dâng lên các vị thần.
Người dân có thể mua những xác ướp này rồi dâng lên vị thần mà họ thờ phụng, tương tự việc thắp nến tại các đền thờ ngày nay.
Nhu cầu lớn đối với loại lễ vật này đã tạo ra những khu mai táng động vật có quy mô đáng kinh ngạc. Tại Beni Hassan, các nhà khảo cổ từng phát hiện những hố chứa đầy xác ướp mèo, được xếp thành nhiều lớp chồng lên nhau, đôi khi cao từ 10 đến 20 lớp.
Các nhà khảo cổ thời kỳ đầu từng ước tính có hàng triệu xác ướp mèo được chôn cất tại Ai Cập. Riêng trong thập niên 1890, khoảng 180.000 xác ướp mèo đã được vận chuyển đến Liverpool, Anh, để bán đấu giá làm phân bón nông nghiệp.
May mắn là một phần di hài đã được giữ lại thay vì bị nghiền thành phân bón. Nhờ đó, các nhà khoa học ngày nay có cơ hội tìm hiểu cuộc sống thực sự của những con vật từng được xem là linh thiêng.
Hơn 60% hộp sọ mang dấu hiệu bệnh lý
Trong số 131 hộp sọ được kiểm tra, các nhà nghiên cứu phát hiện 81 mẫu, tương đương gần 62%, có ít nhất một dấu hiệu biến đổi bệnh lý.
Cụ thể, 26 con mèo có dấu hiệu viêm nha chu, căn bệnh ảnh hưởng đến các mô nâng đỡ răng. Có 24 hộp sọ xuất hiện tình trạng mất răng, mặc dù một số trường hợp có thể do bẩm sinh thay vì bệnh tật hoặc chấn thương.
Ngoài ra, 35 hộp sọ có những vết rỗ trên bề mặt xương, trong khi 19 mẫu xuất hiện các lỗ thủng nhỏ ở phần xương tạo nên đáy hốc mắt.
Những dấu hiệu này có thể liên quan đến nhiễm trùng, rối loạn chuyển hóa hoặc tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng. Tuy nhiên, do chỉ còn hộp sọ được bảo tồn, các nhà khoa học không thể xác định chính xác nguyên nhân của mọi bất thường. Những tổn thương khác trên phần cơ thể còn lại cũng không thể được kiểm tra.
Đáng lo ngại hơn là bằng chứng về những chấn thương nghiêm trọng. Trong 131 mẫu vật, có 14 hộp sọ xuất hiện tổn thương do ngoại lực, bao gồm gãy xương và các vết thương dạng lỗ thủng.
Một số vết thương đã lành, trong khi những vết khác không có dấu hiệu hồi phục. Sự khác biệt này giúp các nhà nghiên cứu xác định phần nào thời điểm xảy ra chấn thương. Xương có khả năng tự phục hồi, để lại dấu vết lành thương. Vì vậy, những vết thương đã lành chứng tỏ con vật từng sống sót một khoảng thời gian sau khi bị thương.
Có cả dấu răng của mèo lớn và dấu vết do con người gây ra
Một số vết thủng trên hộp sọ có hình dạng tương tự dấu răng của những con mèo khác. Trong một trường hợp đáng chú ý, các nhà nghiên cứu nhận thấy những vết thương đã lành trên hộp sọ của một con mèo nhỏ có kích thước phù hợp với răng nanh của mèo rừng châu Á (Felis chaus), loài mèo hoang lớn hơn mèo nhà thông thường.
Tuy nhiên, không phải mọi thương tích đều xuất phát từ những cuộc giao tranh giữa động vật.
Một hộp sọ có các vết xước song song, phù hợp với khả năng bị tác động bởi một dụng cụ kim loại sắc. Một số mẫu vật khác xuất hiện vết nứt và chỗ lõm, được các nhà nghiên cứu liên hệ với chấn thương do vật cùn, chẳng hạn một chiếc gậy gỗ nặng.
Điều này đặt ra câu hỏi: tại sao con người lại đánh đập những con vật mà chính họ tôn thờ?
Theo các nhà nghiên cứu, một số con mèo có thể đã bị giết có chủ đích để phục vụ nghi thức ướp xác. Những nghiên cứu trước đây từng phát hiện bằng chứng cho thấy mèo bị giết bằng cách đánh vào đầu hoặc bẻ cổ trước khi được biến thành lễ vật tôn giáo.
Tuy nhiên, những vết thương đã lành lại cho thấy một câu chuyện khác. Một số con mèo có thể từng bị đánh để trừng phạt hoặc trong lúc con người tìm cách ngăn chặn những cuộc giao tranh giữa các con vật.
Nhóm nghiên cứu cũng nghi ngờ điều kiện nuôi nhốt đông đúc có thể góp phần khiến mèo thường xuyên xung đột, đồng thời tạo môi trường thuận lợi cho bệnh tật lây lan. Dù vậy, nguyên nhân chính xác của từng thương tích vẫn chưa thể xác định.
Những xác ướp hé lộ mặt tối của tín ngưỡng cổ đại
Phát hiện mới tạo nên một nghịch lý đáng suy ngẫm trong lịch sử Ai Cập. Người dân từng bảo tồn mèo bằng những nghi thức ướp xác công phu vì tin rằng chúng là loài vật linh thiêng, có mối liên hệ với thế giới thần linh.
Thế nhưng, chính quá trình bảo tồn ấy lại giúp các nhà khoa học hiện đại phát hiện những dấu vết đau đớn mà một số con vật phải chịu đựng khi còn sống.
Những hộp sọ không thể kể lại toàn bộ câu chuyện, cũng không đủ cơ sở để kết luận mọi con mèo được dùng làm lễ vật đều bị đối xử tàn nhẫn. Tuy nhiên, chúng cho thấy sự tôn kính về mặt tín ngưỡng không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với sự chăm sóc và bảo vệ động vật trong đời sống thực tế.
Hơn 2.000 năm sau, những di hài từng được bảo tồn để phục vụ tín ngưỡng đã trở thành bằng chứng giúp con người nhìn thấy một khía cạnh ít được nhắc đến của xã hội Ai Cập cổ đại.
Đức Khương, Đời sống & Pháp luật
