Trong một ngôi mộ cổ của vị cao tăng, nhóm chuyên gia bất ngờ phát hiện dấu hiệu của "quái thú" sống.
Ngôi mộ cổ trong lời đồn ở Tứ Xuyên
Trong quan niệm của người xưa, mộ cổ không chỉ là nơi an nghỉ của người đã khuất mà còn gắn với chuyện hậu sự vốn luôn được xem là việc hệ trọng. Không ít lăng mộ của vương hầu, tướng lĩnh hay những người có địa vị từng được xây dựng công phu, bên trong đặt nhiều đồ tùy táng với mong muốn người đã khuất vẫn có thể tiếp tục hưởng vinh hoa ở thế giới bên kia.
Bởi vậy, khi nhắc đến mộ cổ, nhiều người thường nghĩ ngay đến những căn phòng âm u, những bức tường phủ kín dấu tích thời gian, thậm chí là các linh thú được tạc dựng để canh giữ chủ nhân trong cõi vĩnh hằng. Thế nhưng, tại một ngôi mộ cổ ở Tứ Xuyên, Trung Quốc, nhóm chuyên gia từng thật sự gặp một "quái thú" còn sống bên trong. Chính phát hiện này khiến cuộc khai quật phải đi theo một hướng hoàn toàn khác.
Tại một ngôi mộ cổ ở Tứ Xuyên, Trung Quốc, nhóm chuyên gia từng thật sự gặp một "quái thú" còn sống bên trong. (Ảnh: Sohu)
Từ tháng 6/2007 đến tháng 12/2011, Trung Quốc tiến hành cuộc tổng điều tra văn vật toàn quốc lần thứ ba, nhằm kiểm kê, bảo vệ và đánh giá lại các di sản văn hóa trên phạm vi rộng. Trong quá trình này, một ngôi mộ cổ ở huyện Long Xương, tỉnh Tứ Xuyên được chú ý.
Trước đó, người dân địa phương vẫn truyền tai nhau rằng trên núi Thiên La, khu vực Thánh Đăng, có một ngôi mộ cổ bí ẩn. Tuy nhiên, rất ít người từng tận mắt nhìn thấy, khiến câu chuyện ấy dần trở thành lời đồn trong vùng.
Đến năm 2009, một người dân trong lúc lên núi đã vô tình phát hiện dấu tích của ngôi mộ. Dù có phần sợ hãi trước khung cảnh hoang vắng, người này vẫn nhận ra đây có thể là một di tích quan trọng nên lập tức xuống núi báo cho cơ quan quản lý văn vật địa phương.
Khi các chuyên gia có mặt, họ nhận thấy ngôi mộ đã xuống cấp nghiêm trọng. Xung quanh cỏ dại mọc um tùm, nhiều hạng mục có dấu hiệu hư hại sau thời gian dài không được tu sửa. Tuy vậy, những dấu tích còn lại cho thấy đây không phải một ngôi mộ bình thường. Trên vách mộ xuất hiện nhiều yếu tố liên quan đến Phật giáo, gợi ý rằng chủ nhân khi sinh thời có thể là một vị cao tăng hoặc một người rất sùng tín đạo Phật.
Qua quá trình khảo cứu, các chuyên gia cơ bản xác định chủ nhân ngôi mộ là cao tăng Nghiêm Cự Quang thời Minh, sống cách đây khoảng 500 năm. (Ảnh: Sohu)
Sau khi lập phương án khảo sát, nhóm chuyên gia bắt đầu tiến hành thăm dò. Điều khiến họ bất ngờ là bên trong mộ gần như không có đồ tùy táng giá trị. Trái với suy đoán ban đầu, mộ thất không chứa vàng bạc, châu báu hay những vật phẩm quý hiếm thường thấy trong một số ngôi mộ cổ có niên đại lâu đời.
Tuy nhiên, trên các bức tường lại có nhiều bích họa và chữ viết liên quan đến Phật giáo. Đây được xem là những tư liệu có giá trị khảo cổ, giúp các nhà nghiên cứu tìm hiểu thêm về đời sống tín ngưỡng, quan niệm mai táng và văn hóa Phật giáo ở địa phương thời bấy giờ.
Qua quá trình khảo cứu, các chuyên gia cơ bản xác định chủ nhân ngôi mộ là cao tăng Nghiêm Cự Quang thời Minh, sống cách đây khoảng 500 năm. Theo ghi chép được nhắc lại, vị cao tăng này từng được người dân địa phương kính trọng vì thường cứu giúp người nghèo, sống thanh bần và dành phần lớn cuộc đời để giúp đỡ người khác. Điều này cũng lý giải vì sao trong mộ không có nhiều tài vật quý giá.
Ánh sáng xanh kỳ lạ và "quái thú" trong góc mộ
Dù không tìm thấy châu báu, những bức bích họa trong mộ vẫn khiến nhóm chuyên gia đặc biệt quan tâm. Họ bắt đầu ghi chép, sao chép và thác bản từng chi tiết trên vách mộ để phục vụ nghiên cứu.
Trong lúc công việc đang diễn ra, một thành viên trong đoàn bất ngờ phát hiện ở góc mộ có một vật phát ra ánh sáng xanh. Giữa không gian tối và kín, ánh sáng lạ ấy lập tức khiến nhiều người chú ý. Ban đầu, có người nghĩ đến khả năng đó là một vật thể đặc biệt, thậm chí liên tưởng đến những viên dạ minh châu thường xuất hiện trong các truyền thuyết về mộ cổ.
Trong lúc công việc đang diễn ra, một thành viên trong đoàn bất ngờ phát hiện ở góc mộ có một vật phát ra ánh sáng xanh. (Ảnh: Sohu)
Nhóm chuyên gia cầm đèn tiến lại gần để kiểm tra. Nhưng khi họ vừa áp sát, ánh sáng xanh đột nhiên biến mất. Ngay sau đó, một vật thể sống bất ngờ vụt qua gần chân khiến cả nhóm không khỏi giật mình.
Trong mộ cổ tưởng chừng đã bị thời gian đóng kín suốt hàng trăm năm, sự xuất hiện của một sinh vật còn sống khiến không khí trở nên căng thẳng. Nó đã ở đó từ bao giờ, vì sao lại có thể tồn tại trong không gian âm u, tách biệt như vậy?
Vì lo ngại nguy hiểm, đồng thời để bảo đảm an toàn cho đoàn khảo sát, nhóm chuyên gia quyết định tạm thời rút khỏi mộ. Câu chuyện về thứ phát sáng trong góc tối nhanh chóng làm dấy lên nhiều lời đồn. Có người cho rằng đó là "quái thú giữ mộ", âm thầm canh giữ nơi an nghỉ của vị cao tăng suốt nhiều thế kỷ. Cũng có ý kiến cho rằng đây chỉ là một hiện tượng tự nhiên hoặc do một loài động vật nào đó gây ra.
Sự thật chỉ dần sáng tỏ khi các chuyên gia xem lại những bức ảnh được chụp trong quá trình khảo sát. Trong ảnh, họ nhận ra hình dáng của hai con vật lạ xuất hiện ở một góc mộ. Sau khi đối chiếu và nhờ các chuyên gia động vật học xác định, loài vật này được cho là lửng chó, một loài từng được nhắc đến như đã biến mất trong khu vực.
Vì sao chuyên gia dừng khai quật?
Sau lần phát hiện bất ngờ, các chuyên gia quay lại hiện trường để khảo sát kỹ hơn. Cuối cùng, họ nhìn thấy hai con vật đang co mình trong góc mộ. Những "bóng đen" từng khiến cả đoàn giật mình thực chất không phải "quái thú" hay linh vật huyền bí nào, mà là những cá thể lửng chó đã chọn không gian yên tĩnh, ít bị con người quấy nhiễu này làm nơi trú ngụ.
Phát hiện ấy khiến câu chuyện chuyển từ một cuộc khảo cổ đơn thuần sang vấn đề bảo vệ sinh vật. Ngôi mộ cổ không chỉ là di tích chứa dấu ấn văn hóa Phật giáo thời Minh, mà còn vô tình trở thành nơi sinh sống của loài động vật quý hiếm. Với các chuyên gia, việc tiếp tục khai quật có thể làm xáo trộn môi trường sống của chúng.
Sau khi báo cáo lên cấp trên và được chấp thuận, nhóm chuyên gia quyết định dừng hoạt động khai quật, giữ nguyên hiện trạng ngôi mộ để hai con vật tiếp tục sinh tồn. Đây là một quyết định đặc biệt, bởi trong nhiều trường hợp, việc khai quật mộ cổ thường hướng đến mục tiêu nghiên cứu, bảo tồn văn vật và giải mã lịch sử. Nhưng lần này, sự sống trong lòng di tích đã khiến các nhà nghiên cứu chọn cách lùi lại.
Sau khi báo cáo lên cấp trên và được chấp thuận, nhóm chuyên gia quyết định dừng hoạt động khai quật, giữ nguyên hiện trạng ngôi mộ để hai con vật tiếp tục sinh tồn. (Ảnh: Sohu)
Câu chuyện về "quái thú" trong mộ cao tăng vì thế không còn mang màu sắc rùng rợn như những lời đồn ban đầu. Đằng sau ánh sáng xanh và bóng đen bất ngờ vụt qua là một lời nhắc về sự cân bằng giữa khảo cổ và bảo tồn tự nhiên.
Mộ cổ có thể giúp con người hiểu thêm về quá khứ, nhưng thiên nhiên cũng có những giá trị cần được tôn trọng. Trong không gian từng thuộc về người xưa, hai sinh vật nhỏ bé đã tìm thấy nơi trú ẩn của mình. Và thay vì tiếp tục đào sâu để thỏa mãn tò mò, các chuyên gia đã chọn cách bảo vệ sự sống đang hiện hữu trước mắt.
Từ một cuộc khai quật mộ cổ 500 năm, phát hiện bất ngờ ấy để lại một kết luận đáng suy ngẫm: đôi khi, giá trị lớn nhất không nằm ở báu vật dưới lòng đất, mà ở chính sự sống âm thầm tồn tại trong những nơi con người ít ngờ tới nhất.
Theo Sohu, Sina, 163
Sinh vật khổng lồ nặng 200kg xuất hiện ngoài khơi, ngư dân xôn xao
Ngư dân lập tức thông báo cho lực lượng chức năng sau khi phát hiện sinh vật khổng lồ này.
Tại vùng biển ngoài khơi Gia Nghĩa (Đài Loan, Trung Quốc), ngư dân mới đây đã vô tình bắt được một "quái thú biển sâu" nặng khoảng 200kg, khiến nhiều người không khỏi kinh ngạc. Sau khi kiểm tra, cơ quan chức năng xác nhận đây là một cá thể rùa da (Leatherback sea turtle) - loài rùa biển lớn nhất thế giới và đang nằm trong danh sách cực kỳ nguy cấp cần được bảo tồn.
Theo thông tin từ Đội tuần tra bờ biển số 4 thuộc Cục Tuần duyên miền Trung, vào ngày 11/5, một ngư dân hoạt động tại khu vực ngoài khơi Đông Thạch, Gia Nghĩa đã phát hiện một con rùa biển khổng lồ mắc vào lưới đánh cá. Trước kích thước quá lớn của sinh vật này, ngư dân lập tức thông báo cho lực lượng chức năng hỗ trợ xử lý.
Sau khi phối hợp cùng Cơ quan Bảo tồn biển và đội ngũ thú y chuyên trách kiểm tra, giới chuyên môn xác nhận đây là rùa da - loài động vật cấp 1 được bảo vệ nghiêm ngặt. Cá thể rùa nặng khoảng 200kg, sở hữu lớp mai đặc biệt giống như da thuộc với cấu trúc mềm dẻo nhưng cực kỳ chắc chắn, tạo nên vẻ ngoài như một "thiết giáp hạm" giữa đại dương.
Rùa da vốn sinh sống chủ yếu ở vùng biển sâu ngoài đại dương và rất hiếm khi xuất hiện tại các vùng nước nông ven bờ phía tây Đài Loan. Chính vì vậy, việc cá thể này bất ngờ xuất hiện tại khu vực ngoài khơi Ngoại Tán Đỉnh Châu đã khiến nhiều người bất ngờ.
Lực lượng tuần duyên sau đó nhanh chóng liên hệ với các đơn vị liên quan, bao gồm cơ quan bảo tồn biển, đội thú y của Bảo tàng Sinh vật biển cùng cơ quan nông nghiệp địa phương để tiến hành kiểm tra sức khỏe cho cá thể rùa quý hiếm này. Kết quả cho thấy con vật chỉ bị một số vết trầy xước nhẹ và đủ điều kiện để thả về tự nhiên ngay lập tức.
Cuối cùng, dưới sự phối hợp của lực lượng chức năng và ngư dân địa phương, cá thể rùa da khổng lồ đã được đưa trở lại biển an toàn.
Đại diện Đội tuần tra bờ biển số 4 cho biết đây là trường hợp đầu tiên kể từ khi Cơ quan Bảo tồn biển thành lập năm 2018 ghi nhận thành công một ca "cứu hộ động vật sống và thả về tự nhiên" đối với loài rùa da cực kỳ nguy cấp.
Cơ quan chức năng cũng kêu gọi ngư dân nếu phát hiện động vật biển quý hiếm bị mắc lưới, mắc cạn hoặc bị thương trong quá trình đánh bắt, hãy nhanh chóng thông báo cho lực lượng cứu hộ để cùng chung tay bảo vệ hệ sinh thái biển và những sinh vật quý giá của đại dương.
Hoài Thương
5 vị hoàng đế Trung Hoa bị chính con trai mình đoạt mạng
Trong lịch sử phong kiến Trung Hoa, những cuộc tranh đoạt quyền lực trong hoàng tộc luôn là điều khiến hậu thế rùng mình. Người đời thường nói: “Thiên gia vô phụ tử”, nghĩa là trong gia đình đế vương, quyền lực đôi khi còn lớn hơn cả tình thân. Các hoàng đế giết công thần, giết anh em, thậm chí giết cả con trai không phải chuyện hiếm. Nhưng điều khiến người đời ám ảnh hơn cả chính là những vụ “thí phụ” – con trai ra tay giết cha để đoạt quyền lực. Dù số lượng không nhiều, nhưng mỗi vụ việc đều nhuốm đầy máu và bi kịch.
Người đầu tiên phải nhắc đến là Bắc Ngụy Đạo Vũ Đế Thác Bạt Khuê – vị hoàng đế khai quốc của Bắc Ngụy thời Nam Bắc triều. Thác Bạt Khuê vốn là một nhân vật kiệt xuất của dân tộc Tiên Ti, từng dựng nên cơ nghiệp hùng mạnh ở phương bắc. Tuy nhiên, cuộc đời ông lại kết thúc bởi chính người con trai ruột là Thác Bạt Thiệu.
Bi kịch bắt nguồn từ mối quan hệ đầy dị nghị giữa Thác Bạt Khuê với Hạ phu nhân – người vốn là em gái của mẹ ông, tức dì ruột của ông. Hai người sinh ra Thác Bạt Thiệu. Từ nhỏ, Thác Bạt Thiệu đã nổi tiếng hung bạo, nhiều lần bị cha trách phạt nên trong lòng dần sinh oán hận.
Năm 409, Thác Bạt Khuê nổi giận với Hạ phu nhân và định xử tử bà. Trong cơn tuyệt vọng, Hạ phu nhân bí mật cầu cứu con trai. Thác Bạt Thiệu biết nếu mẹ chết thì bản thân cũng khó thoát, liền dẫn người lẻn vào cung giữa đêm rồi trực tiếp sát hại cha mình. Tuy nhiên, cái giá phải trả đến rất nhanh. Anh trai của Thác Bạt Thiệu là Thác Bạt Tự sau đó lên ngôi, tức Bắc Ngụy Minh Nguyên Đế, rồi đem giết cả hai mẹ con để báo thù.
Một vụ thí phụ nổi tiếng khác diễn ra dưới thời Lưu Tống Nam triều. Tống Văn Đế Lưu Nghĩa Long vốn là vị hoàng đế đầy tham vọng, nhiều lần phát động chiến tranh nhằm thống nhất phương bắc nhưng đều thất bại. Dù vậy, ông vẫn được đánh giá là vị vua có tài trị quốc.
Bi kịch xảy ra vào năm 453. Thái tử Lưu Thiệu bí mật dùng vu cổ để nguyền rủa cha mau chết nhằm sớm lên ngôi. Khi Lưu Nghĩa Long phát hiện ra chuyện này, ông nổi giận định phế truất thái tử. Nhưng tin tức bị lộ. Biết mình không còn đường lui, Lưu Thiệu quyết định ra tay trước.
Đêm chính biến, quân của Lưu Thiệu tràn vào hoàng cung. Tống Văn Đế chưa kịp phản kháng đã bị tâm phúc của con trai sát hại ngay trong cung cấm. Nhưng ngai vàng mà Lưu Thiệu đoạt được chỉ tồn tại đúng ba tháng. Em trai ông là Lưu Tuấn kéo quân đánh vào kinh thành, giết chết Lưu Thiệu rồi lên ngôi, tức Tống Hiếu Vũ Đế.
Nếu hai vụ trước xuất phát từ thù hận và tranh quyền, thì cái chết của Hậu Lương Thái Tổ Chu Ôn lại nhuốm màu hoang dâm và phản bội. Chu Ôn vốn là người dựa vào việc đàn áp khởi nghĩa Hoàng Sào để gây dựng thế lực, cuối cùng cướp ngôi nhà Đường lập ra Hậu Lương.
Nhưng Chu Ôn nổi tiếng háo sắc. Ông không chỉ có vô số phi tần mà còn thường xuyên tư thông với vợ của các con trai. Điều này khiến quan hệ trong hoàng thất cực kỳ méo mó. Đến cuối đời, Chu Ôn còn muốn phế bỏ con ruột Chu Hữu Khuê để truyền ngôi cho con nuôi Chu Hữu Văn.
Điều đáng nói là lúc bàn chuyện truyền ngôi, Trương thị – vợ của Chu Hữu Khuê, cũng là người từng bị Chu Ôn cưỡng ép – lại có mặt bên cạnh. Hoảng sợ cho số phận của mình và chồng, bà lập tức báo tin cho Chu Hữu Khuê.
Nghe tin cha định tước quyền kế vị, Chu Hữu Khuê nổi giận. Ông ta cho rằng cha mình đã bất nhân nên quyết định bất nghĩa. Cuộc binh biến nổ ra ngay trong cung, Chu Ôn bị giết tại chỗ. Nhưng Chu Hữu Khuê cũng chẳng giữ được ngai vàng bao lâu. Chưa đầy một năm sau, em trai là Chu Hữu Trinh lại phát động chính biến giết chết ông.
Ở vùng Mân quốc thời Ngũ Đại Thập Quốc, Mân Thái Tông Vương Diên Quân cũng chết bởi chính con trai mình. Bản thân Vương Diên Quân vốn đã là người cướp ngôi khi giết anh trai để lên làm vua.
Bi kịch tiếp tục lặp lại ở đời sau. Một cung nữ xinh đẹp trong cung được cả hai hoàng tử Vương Kế Bằng và Vương Kế Thao cùng say mê. Vương Kế Bằng nhanh tay xin cha ban nàng cho mình, khiến em trai vô cùng tức giận và âm thầm lên kế hoạch giết anh.
Nhưng đúng lúc ấy, Vương Diên Quân bất ngờ bị trúng phong. Nhìn thấy cơ hội, Vương Kế Bằng lập tức phát động binh biến. Trong cuộc hỗn loạn đó, cả Vương Diên Quân lẫn Vương Kế Thao đều bị giết.
Đẫm máu và bi kịch nhất có lẽ là câu chuyện của Tây Hạ Cảnh Tông Lý Nguyên Hạo – vị khai quốc hoàng đế của Tây Hạ. Ông là thiên tài quân sự khiến cả nhà Tống lẫn Liêu phải đau đầu. Nhưng tính cách lại cực kỳ tàn bạo.
Lý Nguyên Hạo từng giết hai con trai ruột của mình. Chưa dừng lại ở đó, ông còn cướp luôn vợ của thái tử Lý Ninh Lệnh Ca vì mê sắc đẹp của nàng. Hành động ấy khiến mối quan hệ cha con hoàn toàn đổ vỡ.
Năm 1048, Lý Nguyên Hạo còn định phế bỏ hoàng hậu Dã Lợi thị cùng thái tử Lý Ninh Lệnh Ca để lập con trai của sủng phi Một Tàng thị lên thay. Bị dồn vào đường cùng, Lý Ninh Lệnh Ca quyết định vào cung hành thích cha.
Dù không thể giết chết ngay lập tức, ông đã chém đứt mũi Lý Nguyên Hạo. Trong điều kiện y thuật thời đó, vị hoàng đế Tây Hạ nhanh chóng chết vì mất máu. Nhưng Lý Ninh Lệnh Ca cũng không thoát khỏi số phận bi thảm. Anh trai của Một Tàng thị lập tức nhân danh “trừ nghịch thần” để giết chết ông rồi đưa cháu mình lên ngôi.
Ngoài năm vụ việc nổi tiếng kể trên, lịch sử còn tồn tại những nghi án gây tranh cãi, như cái chết của Tùy Văn Đế Dương Kiên hay Đường Thuận Tông Lý Tụng. Có ý kiến cho rằng họ cũng có thể đã chết dưới bàn tay hoặc âm mưu của con trai mình, nhưng đến nay vẫn chưa có kết luận rõ ràng.
Những vụ thí phụ trong lịch sử cho thấy một sự thật lạnh lùng: khi quyền lực đạt tới đỉnh cao, tình thân trong hoàng tộc đôi lúc lại trở nên mong manh hơn bất cứ điều gì. Các hoàng tử giết cha để đoạt ngôi, nhưng phần lớn cũng không có kết cục tốt đẹp. Dường như trong vòng xoáy máu và quyền lực ấy, không ai thực sự là người chiến thắng.
Dân Việt. VN
Những bí mật chấn động giới khoa học từ đàn bò bị bỏ rơi trên đảo hoang
SKĐS - Kết quả phân tích DNA từ một nhóm nhỏ gia súc bị kẹt lại trên đảo đã tiết lộ những điều mà giới khoa học chưa từng ngờ tới.
Năm 1871, 5 con bò bị bỏ lại trên một hòn đảo cận Nam Cực hẻo lánh đã tự hình thành nên một đàn bò hoang dã, duy trì sự sống bền bỉ suốt hơn một thế kỷ bất chấp nguy cơ tuyệt chủng.
Nhiều thập kỷ sau khi những cá thể cuối cùng bị tiêu hủy, các nhà khoa học mới tiến hành giải trình tự DNA của chúng. Kết quả thu được đã đảo ngược hoàn toàn những giả định bấy lâu nay về cách loài vật này thích nghi với một trong những môi trường bị cô lập nhất Trái Đất.
Công trình nghiên cứu trên được công bố đầu tháng 5 trên tạp chí Molecular Biology and Evolution. Các nhà khoa học đã tái dựng lịch sử di truyền của đàn bò hoang trên đảo Amsterdam - một vùng lãnh thổ hẻo lánh của Pháp nằm ở phía Nam Ấn Độ Dương, cách Madagascar chừng 4.440 km về phía Đông Nam.
5 con bò bị bỏ lại trên đảo Amsterdam đã tự hình thành nên một đàn bò hoang dã, duy trì sự sống bền bỉ suốt hơn một thế kỷ bất chấp nguy cơ tuyệt chủng. Ảnh: Econews
Nhà di truyền học Mathieu Gautier đã dẫn dắt nghiên cứu này cùng các cộng sự từ Viện Nghiên cứu Nông nghiệp, Thực phẩm và Môi trường Quốc gia Pháp (INRAE) và Đại học Liège (Bỉ). Nhóm chuyên gia sử dụng mẫu DNA lưu trữ từ các cá thể được lấy mẫu vào năm 1992 và 2006, tiến hành giải trình tự toàn bộ hệ gen cho 8 con và phân tích kiểu gen cho 10 con khác.
DNA hé lộ bí mật thật sự
Kết quả phân tích đã cho thấy 2 nguồn gốc tổ tiên riêng biệt của đàn bò này.
Khoảng 3/4 cá thể của đàn có nền tảng di truyền trùng khớp với các giống bò ôn đới Châu Âu, cụ thể là giống bò Jersey hiện nay. 1/4 còn lại thuộc dòng bò u (zebu) Ấn Độ Dương - loài vật vốn thích nghi với khí hậu ấm áp, có họ hàng với các giống bò tại Madagascar và Mayotte.
Chính nguồn gốc lai tạp này đã giúp duy trì sự đa dạng di truyền của đàn bò ngay từ thời điểm bắt đầu, dù số lượng cá thể khởi thủy cực kỳ ít. Nghiên cứu gợi ý rằng 5 con bò đầu tiên, do một người nông dân tên Heurtin đưa lên đảo, có thể đã mang sẵn dòng máu lai từ trước khi rời đất liền.
Nhờ vậy, đàn bò ngay từ khi hình thành đã sở hữu sự biến dị di truyền lớn hơn nhiều so với con số 5 cá thể đơn thuần.
Xét về dòng dõi Châu Âu, tổ tiên của chúng vốn xuất thân từ các giống bò quen sống trong điều kiện mát mẻ, ẩm ướt và lộng gió. Điều này đồng nghĩa với việc đàn bò có thể đã sở hữu nền tảng sinh học sẵn sàng để đối phó với môi trường khắc nghiệt, nơi thường xuyên hứng chịu những cơn gió mạnh như bão, cái lạnh và tình trạng khan hiếm nước ngọt.
Bác bỏ giả thuyết gần 10 năm
Bức tranh di truyền mới này góp phần phủ nhận một nghiên cứu vào năm 2017 trên tạp chí Scientific Reports, vốn cho rằng đàn bò đã trải qua quá trình lùn đi nhanh chóng, giảm xuống chỉ còn khoảng 3/4 kích thước cơ thể ban đầu chỉ sau hơn 1 thế kỷ.
Nghiên cứu cũ trên do các nhà sinh vật học Roberto Rozzi và Mark V. Lomolino dẫn dắt, dựa trên việc đo đạc bộ xương của 90 con bò trưởng thành bị tiêu hủy vào cuối thập niên 1980. Thời điểm đó, quần thể này được xem là một ví dụ hiện đại hiếm hoi về "quy luật hải đảo" - hiện tượng các loài thú lớn tiến hóa để có kích thước nhỏ hơn khi sống trên các vùng đất biệt lập.
Đàn bò trên đảo Amsterdam ngay từ khi hình thành đã sở hữu sự biến dị di truyền lớn hơn nhiều so với con số 5 cá thể đơn thuần. Ảnh: The Republican News
Tuy nhiên, báo cáo di truyền mới đã bác bỏ nhận định trên. Các nhà nghiên cứu không tìm thấy bất kỳ dấu hiệu di truyền rõ rệt nào của việc chọn lọc tự nhiên nhằm giảm kích thước cơ thể.
Thay vào đó, các đặc điểm DNA chỉ ra rằng những con bò khởi thủy vốn dĩ đã nhỏ con, đồng thời mang trong mình khả năng phục hồi di truyền mạnh mẽ để nhân giống nhanh chóng sau một giai đoạn thắt nút cổ chai dân số nghiêm trọng. Số lượng bò trong đàn từng tăng vọt lên khoảng 2.000 con vào năm 1952, và quay trở lại con số tương đương vào năm 1988 sau một giai đoạn sụt giảm vì dịch bệnh.
Sinh tồn trong điều kiện cô lập tuyệt đối
Việc phát triển từ chỉ 5 cá thể ban đầu đồng nghĩa với việc tình trạng giao phối cận huyết diễn ra trầm trọng qua nhiều thế hệ. Nghiên cứu mới đây ước tính tỷ lệ cận huyết ở mỗi cá thể bò lên tới gần 30%, mức độ thường làm tăng nguy cơ mắc các bệnh di truyền do những đột biến có hại dễ dàng truyền sang đời sau.
Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu không tìm thấy bằng chứng nào cho thấy các biến thể gây hại bị loại bỏ bởi chọn lọc tự nhiên, và cũng không nhận thấy sự suy sụp di truyền nào như dự đoán đối với một quần thể có khởi đầu quá ít ỏi.
Dù tình trạng thắt nút cổ chai diễn ra nghiêm trọng, nó chỉ kéo dài trong thời gian ngắn. Đàn bò đã phát triển số lượng rất nhanh, giúp hạn chế sự thất thoát đa dạng di truyền. Các quan sát trước đây cũng cho thấy đàn bò có sức khỏe rất tốt, dù các nhà nghiên cứu cảnh báo những rủi ro di truyền tiềm ẩn có thể vẫn còn đó.
Để thực hiện nghiên cứu, nhóm đã áp dụng phương pháp giải trình tự toàn bộ hệ gen, cho phép đọc gần như toàn bộ mã di truyền thay vì chỉ các phân đoạn chọn lọc. Theo cổng thông tin MedlinePlus Genetics của chính phủ Mỹ, cách tiếp cận này giúp xác định thứ tự của tất cả các nucleotide trong DNA và có thể phát hiện các biến đổi ở bất kỳ phần nào của hệ gen - một mạng lưới rộng hơn nhiều so với các kỹ thuật cũ vốn chỉ quét các vùng mã hóa protein.
Sự đánh đổi khắc nghiệt
Đến cuối thập niên 1980, các nhà quản lý bảo tồn trên đảo Amsterdam phải đối mặt với một lựa chọn đánh đổi khắc nghiệt: bảo tồn đàn bò hoang quý hiếm hay bảo vệ hệ sinh thái độc nhất của hòn đảo.
Trong một bài báo năm 1995 trên tạp chí Biological Conservation, nhà sinh thái học Pierre Jouventin xác định đàn bò là mối đe dọa nghiêm trọng đối với các loài bản địa đang nguy cấp, đặc biệt là loài hải âu Amsterdam đặc hữu và loài cây quý hiếm Phylica arborea.
Một hàng rào đã được dựng lên vào năm 1987, và hơn 1.000 con bò đã được đưa ra khỏi phía Nam hòn đảo trong 2 năm tiếp theo. Hiệp định về Bảo tồn Hải âu và Hải âu báo bão sau đó xác nhận những cá thể cuối cùng đã bị tiêu hủy vào năm 2010 như một phần của nỗ lực phục hồi hệ sinh thái đảo, bao gồm cả việc trồng lại thảm thực vật bản địa.
Những cá thể bò cuối cùng trên đảo Amsterdam đã bị tiêu hủy vào năm 2010 như một phần của nỗ lực phục hồi hệ sinh thái đảo. Ảnh: The Republican News
Nghiên cứu di truyền quý giá này chỉ có thể thực hiện được nhờ các nhà khoa học đã chủ động lưu giữ mẫu DNA từ 18 con bò nhiều năm trước khi việc tiêu hủy hoàn tất. Báo cáo cũng lưu ý rằng thực tế không có một nỗ lực phối hợp nào nhằm lưu trữ các mẫu vật sinh học khi đàn bò bị xóa sổ.
Những mẫu DNA được lưu giữ đó, sau khi được phân tích bằng công cụ hiện đại, đã mang lại cho các nhà khoa học cơ hội thứ hai để tìm hiểu về di sản mà 5 con bò đã để lại trên hòn đảo lộng gió này suốt 130 năm.
Anh Vũ theo Daily Galaxy
