Ngày 25/10/1836, khoảng 200.000 người Paris tập trung tại Place de la Concorde để chứng kiến một sự kiện chưa từng có: dựng đứng khối đá granite nặng hơn 220 tấn, cao gần 23 mét, được đưa từ Ai Cập về Pháp sau một hành trình kéo dài nhiều năm. Đám đông nín thở theo dõi hàng trăm người vận hành những sợi dây thừng, ròng rọc và các cỗ tời khổng lồ. Chỉ một sai sót, khối đá hơn ba thiên niên kỷ tuổi có thể vỡ tan ngay giữa quảng trường.
Đó là Obélisque de Louxor, cột tháp được tạc từ đá granite hồng khai thác tại Aswan dưới triều đại pharaoh Ramsès II, vào thế kỷ XIII trước Công nguyên. Trên bốn mặt đá là những hàng chữ tượng hình ca ngợi nhà vua và các vị thần Ai Cập. Suốt hơn 3.000 năm, nó đứng cùng một cột tháp tương tự trước đền Luxor, cho đến khi số phận đưa một trong hai sang nước Pháp.
Năm 1830, Phó vương Ai Cập Méhémet Ali tặng Pháp cả cặp obélisque. Nhà Ai Cập học Jean-François Champollion, người giải mã chữ tượng hình năm 1822, tham gia lựa chọn cột sẽ được vận chuyển trước. Nhưng nhận một món quà nặng hàng trăm tấn dễ hơn nhiều so với việc đưa nó vượt biển về Paris.
Kỹ sư hải quân Apollinaire Lebas được giao giải quyết bài toán ấy. Một con tàu đặc biệt mang tên Louxor được đóng tại Toulon, dài khoảng 39 mét, đáy phẳng để đi trên sông Nile và đủ thấp để vượt qua những cây cầu trên sông Seine. Ngày 15/4/1831, nó rời nước Pháp, mang theo 121 người cùng máy móc, dây cáp và dụng cụ phục vụ cuộc vận chuyển.
Tại Luxor, đoàn thợ đào một tuyến đường kéo dài khoảng 400 mét từ ngôi đền đến nơi neo tàu. Ngày 31/10/1831, khoảng 200 người phối hợp hạ obélisque xuống bằng hệ thống dây thừng, ròng rọc và những giá đỡ bằng gỗ. Khối đá có một vết nứt dài khiến công việc càng nguy hiểm. Khi trọng tâm dịch chuyển, một số bộ phận neo giữ bị bật khỏi mặt đất, nhưng cuối cùng cột đá vẫn hạ xuống nguyên vẹn.
Để đưa nó lên tàu, những người thợ phải cắt mở phần mũi chiếc Louxor. Khối đá được bọc bảo vệ, kéo trên đường trượt bằng gỗ rồi đưa thẳng vào khoang. Ngày 19/12/1831, sau nhiều tuần chuẩn bị, 48 người vận hành bốn cỗ tời hoàn tất việc đưa obélisque lên tàu trong khoảng hai giờ. Phần mũi tàu được đóng lại vào đúng ngày Giáng sinh.
Con tàu sau đó phải chờ nhiều tháng để mực nước Nile đủ cao. Khi đến Alexandria, Louxor được tàu hơi nước Sphinx kéo qua Địa Trung Hải, vòng qua các cảng nước Pháp rồi tiến vào sông Seine. Đoạn từ Rouen tới Paris, người ta phải dùng những đoàn ngựa kéo tàu ngược dòng, có lúc cần tới 28 con.
Ngày 23/12/1833, obélisque cuối cùng cũng đến Paris. Tuy nhiên, việc dựng nó lại đòi hỏi thêm gần ba năm tính toán, xây dựng bệ đá và chuẩn bị hệ thống nâng hạ.
Sáng 25/10/1836, trước sự chứng kiến của vua Louis-Philippe, Apollinaire Lebas chỉ huy 350 lính pháo binh vận hành mười cỗ tời. Từng chút một, khối đá cổ đại nhấc khỏi mặt đất, xoay quanh chân đế rồi tiến dần tới vị trí thẳng đứng. Khi obélisque đứng vững, các thủy thủ kéo lá cờ tam tài lên đỉnh. Cuộc vận chuyển kéo dài từ năm 1831 cuối cùng hoàn tất.
Cột obélisque thứ hai vẫn đứng trước đền Luxor. Người ta kể rằng sau những gian khổ của chuyến đi đầu tiên, Lebas chẳng còn muốn thực hiện thêm một lần nữa. Năm 1981, Tổng thống François Mitterrand chính thức tuyên bố Pháp từ bỏ quyền nhận cột tháp còn lại.
Obélisque de Louxor ngày nay đứng giữa Place de la Concorde, trên trục đường nối Louvre, vườn Tuileries và đại lộ Champs-Élysées. Năm 1998, đỉnh cột được bổ sung một chóp kim loại mạ vàng, gợi lại hình dáng nguyên thủy đã mất từ thời cổ đại. Những bức chạm trên bệ đá còn mô tả chính các công đoạn tháo dỡ, vận chuyển và dựng cột vào thế kỷ XIX.
Giữa dòng xe cộ Paris, khối granite hồng đã đứng ở quảng trường này 190 năm. Trước đó, nó trải qua hơn ba thiên niên kỷ dưới nắng Ai Cập. Từ công trình tôn vinh pharaoh Ramsès II đến quảng trường từng chứng kiến cuộc Cách mạng Pháp, obélisque đã đi qua những thời đại mà những người tạc nên nó chắc chắn không thể hình dung.
Và ít ai ngờ rằng để đưa được khối đá ấy tới Paris, người Pháp từng phải đóng riêng một con tàu, cắt mở mũi tàu, rồi dùng hàng trăm con người và hàng chục con ngựa kéo nó vượt qua sông biển.
#ObelisqueDeLouxor #PlaceDeLaConcorde #Paris #AncientEgypt #RamsesII #FrenchHistory #ParisHistory #Luxor #NapoleonEra #HistoryOfParis
Hố đen ăn sạch mọi thứ, vậy những thứ bị nó nuốt chửng đã đi về đâu?
Để hiểu thấu sự tàn khốc của cỗ máy hủy diệt này, trước tiên chúng ta phải nhìn thẳng vào cấu trúc của nó. Theo các định luật vật lý thiên văn, hố đen là sản phẩm của vật chất bị nén đến mức cực hạn. Bất kỳ vật chất nào bị nén vào trong ranh giới mang tên "bán kính Schwarzschild" của chính nó đều sẽ sụp đổ, tạo thành một thực thể trọn vẹn gồm hai phần: điểm kỳ dị và không gian Schwarzschild.
Tất cả vật chất khi rơi vào hố đen đều hướng thẳng tới điểm kỳ dị - một chiếc "lõi" mang thể tích nhỏ vô hạn nhưng lại sở hữu độ cong, mật độ và nhiệt độ lớn vô hạn. Bao bọc lấy điểm kỳ dị này là không gian do bán kính Schwarzschild (Rs) tạo ra, tuân theo công thức vật lý chặt chẽ Rs=2GM/c^2.
Để dễ hình dung, nếu chúng ta nén Mặt Trời thành một hố đen, bán kính của nó chỉ còn 3 km. Nếu nạn nhân là Trái Đất, bán kính Schwarzschild chỉ vỏn vẹn bằng đầu ngón tay với 9 mm. Ranh giới tuyệt đối của bán kính này được gọi là chân trời sự kiện. Đứng ngoài chân trời sự kiện, thế giới vẫn hiển hiện. Nhưng một khi đã lọt vào trong, ngay cả ánh sáng cũng bị giam cầm.
Tuy nhiên, hố đen không nhấm nháp con mồi một cách lặng lẽ. Trước ngưỡng cửa chân trời sự kiện, lực hấp dẫn khổng lồ đóng vai trò như một bộ máy tháo rời và phân luồng vật chất. Những đám khí bị xé toạc từ các sao đồng hành mang theo mô-men động lượng, cuốn vào một vũ điệu tử thần quanh hố đen, bị ép xẹp thành một đĩa bồi tụ rực lửa.
Cấu tạo cơ bản của hố đen bao gồm điểm kỳ dị (nơi vật chất bị nén cực hạn với mật độ vô hạn) và bán kính Schwarzschild (ranh giới không-thời gian bao quanh điểm kỳ dị, hay còn gọi là chân trời sự kiện).
Tại rìa trong của đĩa bồi tụ, tốc độ di chuyển tiệm cận vận tốc ánh sáng tạo ra ma sát kinh hoàng, đẩy nhiệt độ lên tới hàng triệu, thậm chí hàng trăm triệu độ và giải phóng chùm tia X mãnh liệt.
Quá trình bồi tụ này sở hữu hiệu suất chuyển đổi năng lượng vượt xa cả phản ứng nhiệt hạch hydro, biến khoảng 10% vật chất thành ánh sáng và năng lượng ném ngược lại vũ trụ.
Nhờ sự tương tác giữa từ trường và tốc độ tự quay, một lượng vật chất còn bị gia tốc dọc theo trục quay, tạo thành luồng phản lực khổng lồ vươn xa hàng ngàn năm ánh sáng.
Dữ liệu mới nhất từ mạng lưới kính viễn vọng EHT vào tháng 9 năm 2025 về hố đen M87 đã mang đến bằng chứng sống động nhất: chân của những luồng phản lực này mọc ngay sát mép của chân trời sự kiện.
Hố đen không nuốt trọn vật chất một cách êm ả, lực hấp dẫn cực lớn xé toạc vật chất, gia nhiệt chúng thành đĩa bồi tụ phát ra tia X, đồng thời ném lại vũ trụ một phần năng lượng dưới dạng luồng phản lực di chuyển gần bằng tốc độ ánh sáng.Số phận của những tàn dư lọt qua chân trời sự kiện lại diễn ra theo một cách thức lạnh lùng hơn. Khi bước qua ranh giới này, vạn vật đều bị xóa sổ danh tính. Nguyên tử không còn cấu trúc của nguyên tử.
Thành phần, hình dáng, nhiệt độ đều bị san phẳng. Mọi vật chất bị nuốt chửng chỉ còn ý nghĩa duy nhất là làm tăng khối lượng và diện tích chân trời sự kiện của hố đen. Trạng thái này được giới khoa học mệnh danh là "định lý hố đen không có lông", khi cỗ máy này đối ngoại chỉ bằng đúng ba con số: khối lượng, tốc độ tự quay và điện tích.
Quan sát từ trạm LIGO thông qua các sự kiện sóng hấp dẫn, đặc biệt là GW250114 mới nhất vào năm 2026, đã giúp con người "nghe" rõ ràng sự vận động của hố đen tàn dư, qua đó chứng minh một cách chính xác định lý diện tích do Stephen Hawking đề xuất năm 1971.
Nhưng vũ trụ không cho phép bất cứ thứ gì tồn tại vĩnh cửu. Chính Hawking đã đưa ra tính toán phủ định việc hố đen là nấm mồ cuối cùng. Dưới tác động của hiệu ứng lượng tử, chân trời sự kiện liên tục rò rỉ bức xạ nhiệt - được gọi là bức xạ Hawking. Điều đó đồng nghĩa hố đen vừa ăn vừa "rò rỉ".
Nếu ngừng nuốt chửng, chúng sẽ bốc hơi đến cạn kiệt. Một hố đen khối lượng sao sẽ mất tới 10 lũy thừa 67 năm để tan biến, trong khi siêu hố đen cần tới 10 lũy thừa 90 năm.
Nghịch lý thông tin lượng tử sinh ra từ hiện tượng bốc hơi này vẫn là bí ẩn lớn, giới khoa học hiện nghiêng về giả thuyết thông tin được lưu giữ trên bề mặt chân trời sự kiện thay vì biến mất hoàn toàn.
Chính quá trình bốc hơi này đã châm ngòi cho nghịch lý thông tin lớn nhất trong giới vật lý. Nếu hố đen tan biến thành bức xạ nhiệt thuần túy, mọi thông tin rơi vào trong đó sẽ mất đi vĩnh viễn, phá vỡ nguyên lý bảo toàn của cơ học lượng tử.
Để giải quyết nghịch lý này, các nhà vật lý hiện đại tin rằng hố đen thực chất là một thư viện keo kiệt nhất không gian: thông tin không biến mất, chúng bị "bôi" lên bề mặt chân trời sự kiện và sẽ được trả lại vũ trụ một cách chậm chạp qua bức xạ.
Việc đi tìm lời giải cho câu hỏi vật chất đi đâu về đâu trong hố đen không chỉ là phép thử thách cho khoa học hiện đại, mà còn là chiếc chìa khóa định hình lại mọi định luật vật lý cơ bản. Khi bí ẩn được vén màn, nền văn minh nhân loại chắc chắn sẽ chạm tới một tầm cao chưa từng có.
Đức Khương, Đời sống & Pháp luật
Cậu bé 3 tuổi vẫn chưa biết nói, thích nhìn cái la bàn trở thành thiên tài thay đổi cả thế giới
Ở thành phố Ulm của nước Đức vào cuối thế kỷ 19, có một cậu bé từng khiến cha mẹ lo đến mất ăn mất ngủ vì mãi đến năm 3 tuổi vẫn chưa chịu cất tiếng nói. Mỗi khi muốn phát ra một câu hoàn chỉnh, cậu thường lẩm bẩm tập dượt thật khẽ trong miệng rồi mới dám nói thành tiếng, khiến cô giúp việc trong nhà lén gọi cậu là kẻ đần độn.
Không ai trong gia đình Einstein lúc bấy giờ có thể ngờ rằng sự im lặng kỳ lạ ấy không phải là dấu hiệu của sự chậm phát triển, mà là khoảng lặng của một tâm trí đang quan sát thế giới theo cách hoàn toàn khác biệt với phần còn lại của nhân loại.
Chiếc la bàn trên giường bệnh và cú sốc đầu đời
Bước ngoặt đầu tiên đánh thức thiên tài ngủ quên bên trong cậu bé Albert diễn ra trên giường bệnh vào năm cậu khoảng 5 tuổi. Để dỗ dành đứa con trai đang sốt mệt, người cha Hermann đã đặt vào tay cậu một chiếc la bàn bỏ túi bằng đồng.
Trong mắt những đứa trẻ đồng trang lứa, đó chỉ là món đồ chơi xoay tròn vô tri, nhưng với Albert, cây kim từ tính nhỏ bé nằm sau lớp kính kín mít bỗng trở thành một phép màu gây chấn động tâm trí.
Albert Einstein năm 3 tuổi
Dù cậu xoay chiếc hộp theo bất kỳ hướng nào, đầu kim vẫn kiên định chỉ về một phương duy nhất mà không hề có sợi dây nào kéo hay bàn tay nào chạm vào. Cậu bé run lên vì kinh ngạc, lần đầu tiên nhận ra rằng khoảng không gian tưởng chừng trống rỗng xung quanh mình thực chất đang ẩn chứa những trường lực vô hình đầy quyền năng.
Ngay từ giây phút ấy, một câu hỏi lớn đã cắm rễ vào tâm hồn cậu, rằng phía sau vẻ ngoài bình thường của vạn vật chắc chắn phải có một quy luật sâu thẳm nào đó đang âm thầm vận hành.
Kẻ nổi loạn bị nhà trường và giới học thuật khước từ
Thế nhưng, hành trình từ sự tò mò thuở ấu thơ đến đỉnh cao khoa học của Einstein lại không hề trải hoa hồng. Lớn lên trong hệ thống giáo dục kỷ luật thép kiểu Phổ của nước Đức, cậu học trò Albert sớm trở thành cái gai trong mắt thầy cô bởi thói quen đặt câu hỏi và thái độ ghét cay ghét đắng lối học vẹt. Một giáo viên từng thẳng thừng tuyên bố trước mặt cậu rằng dù sau này cậu làm nghề gì thì cũng chẳng bao giờ nên thân.
Albert Einstein năm 14 tuổi
Bị gán mác là kẻ nổi loạn lười biếng, Einstein bỏ học giữa chừng, chật vật thi trượt đại học Bách khoa Zurich lần đầu vì điểm kém ở các môn xã hội và ngoại ngữ. Ngay cả khi đã tốt nghiệp đại học, tính cách ngang tàng khiến ông không được bất kỳ giáo sư nào giữ lại làm trợ giảng. Suốt 2 năm trời ròng rã, người thanh niên từng mơ ước giải mã bí mật vũ trụ phải sống chật vật bằng nghề dạy kèm qua ngày và gửi hàng chục lá đơn xin việc trong vô vọng.
Ở tuổi 26, qua sự giới thiệu của một người bạn thân, Einstein đành ngậm ngùi xin vào làm một nhân viên xét duyệt bằng sáng chế hạng ba tại thành phố Bern của Thụy Sĩ. Công việc hằng ngày của ông là ngồi bên chiếc bàn gỗ cao, kiểm tra tính khả thi của các bản vẽ máy đánh chữ, chuông điện hay đồng hồ đồng bộ của người khác. Trong mắt giới hàn lâm châu Âu lúc bấy giờ, chàng trai trẻ ở Bern hoàn toàn là một kẻ thất bại, đứng bên lề của dòng chảy khoa học chính thống.
"Năm kỳ diệu" 1905 từ chiếc bàn gỗ văn phòng
Chính căn phòng làm việc khiêm tốn ở sở bằng sáng chế ấy lại vô tình trở thành bệ phóng vĩ đại nhất lịch sử vật lý hiện đại. Với tư duy sắc bén, Einstein hoàn thành toàn bộ công việc hành chính chỉ trong 2 đến 3 tiếng đồng hồ đầu ngày, sau đó bí mật lôi những tờ giấy nháp từ ngăn kéo ra để thực hiện các thí nghiệm tưởng tượng táo bạo trong tâm trí.
Albert Einstein khi làm nhân viên văn phòng
Ông thường nhắm mắt lại và tự hỏi điều gì sẽ xảy ra nếu một người có thể cưỡi lên một tia sáng đang lao đi trong không gian, hoặc điều gì sẽ diễn ra với một người rơi tự do trong thang máy.
Và rồi vào năm 1905, khi vẫn chỉ là một viên chức vô danh chưa từng bước chân vào viện hàn lâm, ông lần lượt công bố 4 bài báo khoa học làm rung chuyển nền tảng tri thức suốt 2 thế kỷ của Isaac Newton.
Trong bài báo đầu tiên, ông chứng minh ánh sáng không chỉ là sóng mà còn mang bản chất hạt lượng tử, đặt nền móng cho vật lý lượng tử hiện đại và mang về cho ông giải Nobel Vật lý sau này. Bài báo thứ hai dùng chuyển động hỗn loạn của các hạt phấn hoa trong nước để cung cấp bằng chứng toán học không thể chối cãi về sự tồn tại của nguyên tử và phân tử.
Đỉnh cao của năm 1905 nằm ở 2 công trình cuối cùng, nơi Einstein khai sinh ra Thuyết tương đối hẹp và phương trình huyền thoại E = mc².
Ông chỉ ra rằng thời gian và không gian không hề cố định và trôi đều như một chiếc đồng hồ vĩnh cửu, mà có thể co lại hoặc giãn ra tùy thuộc vào tốc độ chuyển động của người quan sát. Từ đó, ông rút ra mối liên hệ chấn động giữa khối lượng và năng lượng, khẳng định một mẩu vật chất nhỏ bé cũng ẩn chứa nguồn năng lượng khổng lồ đủ sức thắp sáng cả một thành phố.
Bẻ cong không thời gian và chinh phục cả nhân loại
Không dừng lại ở những thành tựu làm thay đổi vật lý học, Einstein tiếp tục dấn thân vào một cuộc phiêu lưu trí tuệ đơn độc suốt 10 năm tiếp theo để mở rộng lý thuyết của mình cho cả lực hấp dẫn.
Năm 1915, giữa lúc châu Âu chìm trong khói lửa Thế chiến thứ nhất, ông hoàn thiện Thuyết tương đối rộng và vẽ lại toàn bộ bức tranh về cấu trúc của vũ trụ. Theo Einstein, lực hấp dẫn không phải là sợi dây kéo vô hình xuyên qua không gian trống rỗng như Newton từng nghĩ, mà chính là độ cong của tấm lưới không thời gian bị bẻ oằn bởi khối lượng của các ngôi sao và hành tinh khổng lồ.
Albert Einstein năm 1940
Tuyên bố táo bạo ấy ban đầu vấp phải sự hoài nghi lớn từ giới khoa học cho đến ngày 29 tháng 5 năm 1919. Nhân sự kiện nhật thực toàn phần, nhà thiên văn học người Anh Arthur Eddington đã dẫn đầu đoàn thám hiểm tới châu Phi để chụp ảnh vị trí các ngôi sao nằm gần rìa Mặt Trời. Kết quả đo đạc cho thấy ánh sáng từ các ngôi sao xa xôi thực sự bị bẻ cong khi đi ngang qua trường hấp dẫn của Mặt Trời, khớp chính xác đến từng con số với tính toán của Einstein.
Ngay sáng hôm sau, tên tuổi của ông bùng nổ trên trang nhất của mọi tờ báo lớn từ London đến New York. Cậu bé chậm nói năm nào giờ đây trở thành biểu tượng tối cao của trí tuệ nhân loại, một ngôi sao đại chúng được đám đông vây kín mỗi khi bước xuống phố.
Kể cả khi phải rời bỏ quê hương Đức để trốn chạy chủ nghĩa phát xít sang Mỹ định cư tại Viện Nghiên cứu Cao cấp Princeton, Einstein vẫn giữ vị thế của một nhà hiền triết vĩ đại, người dành những năm tháng cuối đời để miệt mài tìm kiếm một lý thuyết thống nhất mọi quy luật của tự nhiên.
Bí mật nằm ở sự ngỡ ngàng của một đứa trẻ
Điều kỳ diệu nhất ở Albert Einstein không nằm ở việc ông sở hữu một bộ não siêu phàm bẩm sinh, mà ở chỗ ông chưa bao giờ đánh mất sự ngỡ ngàng của đứa trẻ 5 tuổi bên chiếc la bàn. Suốt cả cuộc đời, ngay cả khi đã đứng trên đỉnh cao danh vọng hay trở thành huyền thoại sống của thế kỷ 20, ông vẫn giữ nguyên thói quen đặt câu hỏi về những điều mà người lớn coi là hiển nhiên.
Chính sự từ chối chấp nhận những khuôn mẫu có sẵn đã giúp ông nhìn thấy vết nứt trong bức tường vật lý cổ điển mà hàng triệu người khác đi qua nhưng không hề hay biết.
Như chính Einstein từng tự bạch vào cuối đời, ông không có tài năng đặc biệt nào ngoài một sự tò mò đầy đam mê. Ngọn lửa âm ỉ được thắp lên từ cây kim la bàn năm 5 tuổi ấy đã dẫn lối một cậu bé lặng lẽ đi xuyên qua những định kiến khắc nghiệt của thời đại, biến sự chậm chạp thuở ban đầu thành chiều sâu tư duy để chạm tay vào những bí mật vĩnh cửu của vũ trụ.
Theo Thanh Niên Việt
Gần 70 năm trước, 26 con ong chúa đã thoát khỏi phòng thí nghiệm và tạo ra loài ong sát thủ khiến cả châu Mỹ khiếp sợ
Năm 1957, tại Brazil, một sự cố tưởng chừng nhỏ trong phòng thí nghiệm đã tạo ra hậu quả vượt xa dự tính của các nhà khoa học. 26 ong chúa châu Phi thoát khỏi khu nuôi nhốt, tự do giao phối với ong châu Âu trong tự nhiên, hình thành một giống ong lai có khả năng sinh tồn mạnh mẽ và đặc biệt hung dữ.
Loài ong này sau đó được gọi là ong châu Phi hóa, hay ong sát thủ. Chúng nhanh chóng lan rộng khắp Nam Mỹ, tiến vào Mexico rồi tiếp tục xuất hiện tại Mỹ, khiến người dân và ngành nuôi ong ở nhiều quốc gia phải đối mặt với một mối đe dọa mới.
Thí nghiệm nhằm cải thiện ngành nuôi ong Brazil
Thập niên 1950, Brazil muốn phát triển ngành nuôi ong để đưa sản lượng mật ong trở thành một trong những thế mạnh nông nghiệp của đất nước. Tuy nhiên, ong châu Âu được nhập khẩu khi đó không thích nghi tốt với một số khu vực nhiệt đới, khiến việc mở rộng hoạt động nuôi ong gặp nhiều khó khăn.
Nhà di truyền học Warwick Kerr được giao nhiệm vụ tìm kiếm giống ong có khả năng thích nghi tốt hơn. Sau quá trình nghiên cứu, ông lựa chọn ong mật châu Phi, loài có sức sống mạnh và thích nghi tốt với môi trường nhiệt đới.
Kerr mang 46 ong chúa từ Tanzania về Brazil để nhân giống, đồng thời nghiên cứu phương pháp lai chúng với ong châu Âu bản địa nhằm giảm tính hung hăng.
Tuy nhiên, ong châu Phi có đặc tính rất khác biệt. Chúng nhạy cảm với tiếng động, rung chấn và dễ tấn công khi cảm nhận nguy hiểm. Đặc điểm này được cho là hình thành qua quá trình sinh tồn trong môi trường khắc nghiệt tại châu Phi, nơi đàn ong phải đối mặt với những loài động vật lớn như lửng mật và voi.
Một sơ suất khiến 26 ong chúa thoát ra ngoài
Tháng 10/1957, một người đến tham quan khu nuôi ong nhận thấy thiết bị được lắp trong tổ dường như cản trở hoạt động của ong thợ. Cho rằng nó ảnh hưởng đến hiệu quả sinh hoạt của đàn, người này tự ý tháo bỏ thiết bị.
Thực tế, đó là một tấm ngăn có những lỗ nhỏ, chỉ đủ cho ong thợ đi qua. Thiết bị được sử dụng để ngăn ong chúa và ong đực có kích thước lớn hơn thoát ra ngoài, tránh việc chúng giao phối với ong châu Âu bản địa.
Sau khi tấm ngăn bị tháo bỏ, 26 ong chúa châu Phi cùng đàn ong của chúng thoát khỏi khu nuôi nhốt và bay vào tự nhiên.
Những con ong này sau đó tự thực hiện quá trình lai giống mà giáo sư Kerr đang nghiên cứu. Tuy nhiên, kết quả lại không như kỳ vọng. Thế hệ lai đầu tiên giữ lại nhiều đặc tính của ong châu Phi, đặc biệt là khả năng sinh tồn và tính hung hăng.
Từ đó, ong châu Phi hóa bắt đầu lan rộng khắp Nam Mỹ.
Khả năng sinh tồn mạnh và những cuộc tấn công đáng sợ
Ong châu Phi hóa có hai lợi thế lớn giúp chúng nhanh chóng chiếm ưu thế. Thứ nhất là tốc độ sinh sản. Chúng có thể chia đàn 3-4 lần mỗi năm, trong khi ong châu Âu thường chỉ chia đàn một lần. Ong chúa châu Phi hóa cũng phát triển nhanh hơn, có thể chiếm tổ trước khi ong chúa châu Âu trưởng thành.
Thứ hai là sức chống chịu tốt. Trong khi các đàn ong châu Âu dễ bị dịch bệnh và ve ký sinh tấn công, ong châu Phi hóa có khả năng sinh tồn mạnh hơn, giúp chúng thích nghi tốt với môi trường tự nhiên tại châu Mỹ.
Tuy nhiên, đặc tính khiến loài ong này đáng sợ nhất chính là phản ứng phòng vệ. Chúng có thể bị kích động bởi tiếng động hoặc rung chấn, sau đó huy động hàng nghìn con ong thợ tấn công mục tiêu. Một đàn ong có thể phản ứng chỉ sau khoảng 23 giây, truy đuổi kẻ xâm nhập ít nhất 200m, thậm chí có ghi nhận lên tới 1.000m.
Cuộc tấn công cũng có thể kéo dài đến một tiếng rưỡi. Khi một con ong đốt mục tiêu, pheromone từ chiếc ngòi còn lưu lại trên cơ thể nạn nhân có thể phát tín hiệu thu hút thêm đồng loại.
Dù được gọi là ong sát thủ, nọc độc của chúng không mạnh hơn ong mật thông thường. Mối nguy hiểm chủ yếu đến từ số lượng lớn cùng lúc tấn công. Một người trưởng thành bị hàng trăm con ong đốt có thể đối mặt với nguy cơ tử vong.
Từ Nam Mỹ tiến vào Mỹ, rồi tìm cách chung sống
Sự lan rộng của ong châu Phi hóa gây ảnh hưởng đáng kể đến ngành nuôi ong Brazil. Sản lượng mật ong của nước này giảm từ 6.500 tấn năm 1957 xuống còn 4.120 tấn năm 1974. Các trang trại nuôi ong châu Âu cũng phải đối mặt với nguy cơ bị lai hóa khi ong đực châu Phi hóa xâm nhập và giao phối với ong chúa.
Đầu thập niên 1980, ong châu Phi hóa vượt qua Panama để tiến vào Mexico. Đến thập niên 1990, chúng tiếp tục mở rộng phạm vi sang Mỹ, nơi những vụ tấn công khiến người dân bất ngờ. Hình ảnh ong sát thủ sau đó trở thành đề tài cho nhiều bộ phim thảm họa kinh dị.
Tuy nhiên, cách ứng phó với loài ong này dần thay đổi. Thay vì chỉ tìm cách tiêu diệt, người nuôi ong tại Mexico chuyển sang nghiên cứu phương pháp quản lý đàn phù hợp để tận dụng khả năng sản xuất mật cao và sức chống chịu bệnh tật của chúng.
Tại Puerto Rico, nơi ong châu Phi hóa được phát hiện lần đầu vào năm 1994, sau 12 năm qua nhiều thế hệ, mức độ hung hăng của chúng được ghi nhận đã giảm mạnh. Những đàn ong này trở nên hiền lành tương tự ong châu Âu nhưng vẫn giữ được nhiều đặc tính có lợi của ong châu Phi.
Brazil cũng nỗ lực cải thiện giống ong, tạo ra những đàn ong khỏe mạnh và phù hợp hơn với điều kiện địa phương. Nhờ đó, quốc gia này hiện nằm trong nhóm 10 nước sản xuất mật ong hàng đầu thế giới.
Câu chuyện bắt đầu từ một thí nghiệm với mục tiêu tốt đẹp, nhưng lại tạo ra một cuộc khủng hoảng kéo dài nhiều thập kỷ. Dù vậy, kết cục cho thấy con người không nhất thiết phải lựa chọn giữa tiêu diệt hoàn toàn và chấp nhận mọi rủi ro. Khi tìm được cách quản lý phù hợp, ngay cả một loài vật từng bị xem là mối đe dọa cũng có thể trở thành nguồn lợi ích cho con người.
Đức Khương, Đời sống & Pháp luật















Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét