Ngôi mộ cổ hơn 2.600 năm tuổi trên núi Kỷ Vương Cố chứa nhiều báu vật và dấu tích tuẫn táng, nhưng danh tính chủ nhân vẫn bí ẩn.
Trong quá trình xây dựng công trình phục vụ du lịch tại khu thắng cảnh Thiên Thượng Vương Thành, huyện Nghi Thủy, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc, công nhân bất ngờ phát hiện nhiều mảnh đồ đồng cổ. Nhận thấy dấu hiệu bất thường, cơ quan quản lý di sản địa phương nhanh chóng kiểm tra hiện trường và xác định bên dưới là một khu mộ cổ có quy mô lớn.
Sau khi được cấp phép, Viện Khảo cổ Sơn Đông phối hợp với các đơn vị liên quan tiến hành khai quật cứu hộ. Ngôi mộ nằm trên đỉnh núi Kỷ Vương Cố, cách trung tâm huyện Nghi Thủy khoảng 40 km về phía Tây Bắc. Đây là dạng núi có đỉnh tương đối bằng phẳng nhưng xung quanh là những vách đá dựng đứng, đặc trưng của vùng núi Nghi Mông.
Đỉnh núi cao 577,2 m so với mực nước biển, diện tích khoảng 0,45 km². Điều khiến giới khảo cổ bất ngờ là người xưa đã lựa chọn địa hình hiểm trở như vậy để xây dựng một khu mộ có quy mô lớn.
Ngôi mộ có cấu trúc hiếm gặp thời Xuân Thu
Qua khảo sát, các chuyên gia xác định ngôi mộ được xây dựng vào khoảng giữa đến cuối thời Xuân Thu, cách ngày nay hơn 2.600 năm. Khu mộ được đào trực tiếp vào nền đá, có chiều dài tổng thể khoảng 40 m, rộng 13 m và sâu khoảng 2,2 m.
Điểm đặc biệt nhất nằm ở cách bố trí không gian mai táng. Thông thường, trong nhiều khu mộ quý tộc thời Đông Chu, hố chôn xe ngựa được xây dựng tách biệt với buồng mộ chính. Tuy nhiên, tại Kỷ Vương Cố, cả buồng mộ và hố xe ngựa lại nằm chung trong một hố đá lớn.
Phía Nam là khu vực đặt quan tài và đồ tùy táng, phía Bắc dành cho xe ngựa. Một đường dẫn được bố trí ở phía Đông Nam, hướng thẳng vào khu vực quan tài. Cấu trúc này được đánh giá là hiếm gặp, cung cấp thêm tư liệu về sự đa dạng trong phong tục mai táng của các nước chư hầu thời Xuân Thu.
Phát hiện hàng loạt đồ đồng và ngọc quý
Trong quá trình khai quật, các chuyên gia tìm thấy nhiều hiện vật bằng đồng, ngọc, đá và các vật liệu khác. Khu vực phía Nam buồng mộ chứa nhiều đồ đồng nghi lễ, gồm đỉnh đồng, nồi, bình đựng rượu và những vật dụng dùng trong tế lễ. Đáng chú ý, một số loại đồ đồng xuất hiện thành bộ bảy chiếc, phản ánh nghi thức sử dụng lễ khí của tầng lớp quý tộc.
Tại khoang phía Bắc, nhóm khảo cổ phát hiện nhiều nhạc khí, gồm chuông đồng, khánh đá và các nhạc cụ phục vụ nghi lễ. Những hiện vật này cho thấy âm nhạc giữ vai trò quan trọng trong đời sống chính trị, tín ngưỡng và lễ nghi thời Xuân Thu.
Bên trong quan tài chính còn có nhiều đồ ngọc, gồm ngọc hình hổ, vòng ngọc và những món trang sức tinh xảo. Sự phong phú của đồ tùy táng cho thấy người được chôn cất có địa vị cao trong xã hội đương thời.
Dấu tích tuẫn táng gây chú ý
Một trong những phát hiện đáng chú ý nhất là dấu tích của ba người được chôn cùng chủ mộ. Theo tư liệu khảo cổ do chính quyền huyện Nghi Thủy công bố, ba người này được đặt trong những quan tài riêng, phân bố ở phía Bắc, phía Nam và phía Tây quan tài chính.
Ngoài ra, bên dưới quan tài còn có dấu tích một con chó được chôn theo. Phát hiện này phản ánh tục tuẫn táng từng tồn tại trong xã hội cổ đại, khi con người hoặc động vật được đưa vào khu mộ để phục vụ quan niệm về thế giới sau khi chết.
Tuy nhiên, việc xác định chính xác nguyên nhân tử vong và hoàn cảnh của những người được chôn theo cần dựa trên bằng chứng nhân học và khảo cổ. Do đó, không thể chỉ từ vị trí hài cốt mà kết luận họ bị sát hại bằng phương thức cụ thể nào.
Bốn cỗ xe ngựa hé lộ địa vị chủ nhân
Tại khu vực phía Bắc ngôi mộ, các nhà khảo cổ phát hiện dấu tích bốn cỗ xe ngựa. Mỗi cỗ xe được kéo bởi hai con ngựa. Dù phần lớn cấu kiện bằng gỗ đã phân hủy, nhiều bộ phận kim loại và xương ngựa vẫn được bảo tồn. Đặc biệt, trong cỗ xe số hai, nhóm khai quật tìm thấy ba đồ đồng nghi lễ, gồm đỉnh đồng, nồi và bình đựng thức ăn.
Việc phát hiện những đồ đồng này ngay trên xe ngựa được đánh giá là hiện tượng hiếm gặp trong khảo cổ học khu vực Sơn Đông. Ngoài ra, nhiều mũi tên, giáo và vũ khí bằng đồng cũng được tìm thấy trong khu vực xe ngựa. Các chuyên gia nhận định những cỗ xe có thể được sử dụng trong chiến tranh hoặc các nghi thức thể hiện quyền lực.
Dù phát hiện nhiều hiện vật quý, danh tính người nằm trong ngôi mộ vẫn chưa được xác định. Hài cốt chủ mộ đã phân hủy gần như hoàn toàn, khiến các chuyên gia không thể kết luận chắc chắn về giới tính và độ tuổi.
Một số nhà nghiên cứu cho rằng đây có thể là nơi an táng một vị quân chủ hoặc phu nhân thuộc nước Kỷ thời Xuân Thu. Giả thuyết này xuất phát từ truyền thuyết địa phương kể rằng sau khi nước Kỷ suy yếu, một thành viên hoàng tộc đã đến khu vực Kỷ Vương Cố để sinh sống và củng cố lực lượng.
Tuy nhiên, những nhà nghiên cứu khác lại cho rằng ngôi mộ có thể liên quan đến nước Cử, một quốc gia cổ từng tồn tại tại khu vực Sơn Đông. Đáng chú ý, trên một số đồ đồng xuất hiện chữ khắc liên quan đến những nhân vật lịch sử, mở ra khả năng xác định chủ nhân thông qua nghiên cứu văn tự cổ. Tuy vậy, chưa có bằng chứng đủ sức thuyết phục để khẳng định ngôi mộ thuộc về nhân vật nào.
Phát hiện 396 cổ vật trong khu mộ thổ ty 500 năm tuổi ở Trung Quốc
Gia tộc thổ ty tồn tại gần 800 năm
Gia tộc họ Vương ở Bình Vũ là một trong những dòng họ thổ ty có lịch sử lâu dài tại Tứ Xuyên (Trung Quốc). Dòng họ này bắt đầu từ thời Nam Tống, tiếp tục tồn tại qua các thời Nguyên, Minh, Thanh và kéo dài tới thời Dân Quốc, với lịch sử gần 800 năm.
Trong số các nhân vật của gia tộc, Vương Tỷ, thế hệ thổ ty thứ 10 (cách đây 500 năm), được nhắc đến như một nhân vật có ảnh hưởng tại địa phương. Ông từng tham gia bảo vệ khu vực Tùng Phan, nhiều lần đến kinh thành triều cống và được ban thưởng. Tại vùng cai quản, ông cho xây dựng trường học, sửa đường, khai khẩn đất hoang và góp phần xây dựng chùa Báo Ân ở Bình Vũ, công trình thường được ví như “cung điện giữa núi”.
Khu mộ của gia đình Vương Tỷ được phát hiện vào năm 1974 trong quá trình cải tạo đất nông nghiệp tại Tiểu Bình Sơn, huyện Cổ Thành, Bình Vũ. Các cơ quan quản lý và bảo tồn di tích của tỉnh Tứ Xuyên cùng địa phương sau đó tiến hành khai quật khẩn cấp.
Đến năm 1979, một đợt khai quật khác được thực hiện tại khu mộ vợ chồng Vương Giám. Tổng cộng, các cuộc khai quật đã phát hiện 396 hiện vật gồm vàng, bạc, ngọc, gốm sứ, đồng, cùng các đồ chạm khắc và văn bản khắc trên đá. Số hiện vật này giúp giới nghiên cứu hình dung rõ hơn đời sống của tầng lớp thổ ty Tây Nam trong thời Minh.
Trang sức vàng bạc cho thấy sự giàu có của tầng lớp thổ ty
Một trong những nhóm hiện vật nổi bật nhất là đồ vàng bạc được tìm thấy trong các ngôi mộ của phụ nữ thuộc gia tộc Vương Tỷ. Bộ sưu tập gồm nhiều loại trâm cài, đồ trang sức tóc, hoa tai, nhẫn và phụ kiện trang phục.
Đáng chú ý là các món trang sức được chế tác với nhiều chủ đề phong phú như hoa sen, rồng, kỳ lân, chim phượng, tiên nhân, Bồ Tát hay các hình tượng mang ý nghĩa trường thọ. Một số hiện vật kết hợp hình ảnh Phật giáo với Đạo giáo, phản ánh sự giao thoa tín ngưỡng và thẩm mỹ trong xã hội thời Minh.
Các loại hoa tai hình hồ lô bằng vàng, vàng kết hợp ngọc, nhẫn hình sư tử, uyên ương hay nhẫn gắn đá quý cho thấy kỹ thuật chế tác tinh xảo. Trong đó, những món sử dụng đá quý như ngọc lam và các phụ kiện bằng vàng được xem là dấu hiệu cho thấy địa vị kinh tế của chủ nhân.
Nhiều phụ kiện trang phục cũng được chế tác cầu kỳ, như khóa thắt lưng hình kỳ lân, mặt ngọc hình quả đào, đồ đeo hình đèn lồng hoặc uyên ương. Kỹ thuật kim ty với những sợi vàng mảnh được sử dụng để tạo ra các món trang sức có kết cấu rỗng, tinh vi.
Chạm khắc đá tái hiện đời sống và nghi lễ
Bên cạnh vàng bạc, hệ thống phù điêu đá trong các khu mộ Vương Tỷ và Vương Tường cũng đặc biệt đáng chú ý. Các tác phẩm tiếp nối truyền thống chạm khắc mộ đá ở Tứ Xuyên từ thời Nam Tống, đồng thời đưa vào nhiều mô típ cát tường phổ biến của thời Minh.
Trên các mảng phù điêu xuất hiện hình ảnh chủ nhân ngôi mộ, người hầu nam nữ, các thị nữ cầm quạt, cùng nhiều cảnh sinh hoạt. Những hình tượng phi thiên, song long hí châu, tiên hạc, sư tử, nhạc công và võ sĩ tạo nên hệ thống trang trí phong phú.
Đặc biệt, nhóm hoa văn bát bảo gồm san hô, phương thắng, thỏi bạc, tiền tròn, sừng tê giác và thỏi vàng phản ánh những biểu tượng may mắn phổ biến trong nghệ thuật dân gian thời Minh.
Một số phiến đá còn khắc chiếu thư, sắc phong và địa khoán. Nội dung ghi lại thời điểm an táng, quan hệ gia tộc và những thông tin liên quan đến sắc phong của triều đình nhà Minh. Đây là nguồn tư liệu có giá trị đối với việc nghiên cứu lịch sử gia tộc thổ ty Long Châu.
Gốm sứ cho thấy mạng lưới giao thương rộng
Nhóm ngọc, gốm sứ và đồ đồng tiếp tục mở rộng bức tranh về đời sống vật chất của gia đình thổ ty. Các hiện vật ngọc gồm ngọc bội hình cá đôi, vòng ngọc, ngọc bích, khóa thắt lưng bằng thanh ngọc và nhiều bộ đai ngọc. Một số đồ trang sức kết hợp ngọc với mã não đỏ, ngọc lam và vàng, cho thấy xu hướng sử dụng vật liệu quý trong tầng lớp quyền quý.
Nhiều hiện vật gồm đĩa thanh hoa trang trí tùng, trúc, mai; bát hoa văn sóng nước và lá chuối; đồ men xanh cùng các loại bình, lư, vò và chân nến. Một số bình mai men đỏ xanh được đánh giá là khá hiếm, có giá trị nghiên cứu đối với đồ gốm dân dụng thời Cảnh Thái và Thiên Thuận.
Việc phát hiện số lượng lớn gốm sứ có nguồn gốc từ Cảnh Đức Trấn trong một khu mộ nằm sâu ở Tây Bắc Tứ Xuyên cho thấy hàng hóa từ khu vực Trung Nguyên đã được vận chuyển vào vùng Tây Nam. Qua đó, các hiện vật cung cấp thêm bằng chứng về mạng lưới thương mại và trao đổi vật chất giữa các khu vực thời Minh.
Đồ đồng phản ánh tín ngưỡng và nghi lễ
Đồ đồng trong khu mộ gồm gương đồng, lư dùng trong nghi lễ, bình, đồ trang trí quan tài và các phụ kiện kiến trúc. Một số gương có hoa văn thần thú, nho và hình bát quái kết hợp 12 con giáp, phản ánh những quan niệm tín ngưỡng phổ biến.
Các loại lư ba chân, bình đồng và đồ lễ cho thấy vai trò của nghi thức thờ cúng trong đời sống của tầng lớp thổ ty. Đặc biệt, các vòng và tay nắm quan tài mạ vàng có kỹ thuật đúc tương đối hoàn chỉnh, cung cấp thêm tư liệu về trình độ luyện kim và chế tác đồ đồng thời Minh.
Hơn 3.000 hiện vật trong mộ công chúa nhà Liêu hé lộ sự thật thú vị
Ẩn sâu trên thảo nguyên Nội Mông (Trung Quốc), một ngôi mộ cổ bất ngờ được Viện Nghiên cứu Khảo cổ Nội Mông tiến hành khai quật. Đó là mộ hợp táng của Công chúa Diệp Luật Thị (vốn là cháu gái của Liêu Cảnh Tông), cùng phò mã Tiêu Thiệu Cự, mộ được xây dựng vào năm 1017, dưới thời nhà Liêu. Khi bước vào ngôi mộ, các nhà khảo cổ đặc biệt bất ngờ trước số lượng và chất lượng của đồ tùy táng. Tổng cộng hơn 3.000 hiện vật được tìm thấy, trong đó có nhiều đồ bằng kim loại quý và đá quý với kỹ thuật chế tác vô cùng tinh xảo.
Công chúa Diệp Luật Thị là cháu gái của Liêu Cảnh Tông, sinh năm 1000. Bia mộ được phát hiện trong mộ ghi lại rằng, Diệp Luật Thị từng được phong nhiều tước hiệu, trước khi được truy phong chức vị mang hiệu Trần Quốc Công chúa.
Năm 16 tuổi, Diệp Luật Thị kết hôn với Tiêu Thiệu Cự, người lớn hơn bà hơn 10 tuổi và có quan hệ họ hàng trong tầng lớp quý tộc Khiết Đan. Cuộc hôn nhân này phản ánh đặc điểm của chế độ hôn nhân trong giới quý tộc nhà Liêu, nơi các gia tộc lớn như họ Da Luật và họ Tiêu có quan hệ hôn nhân tương đối chặt chẽ. Quan hệ hôn nhân giữa các gia tộc quý tộc vừa mang yếu tố huyết thống, vừa có ý nghĩa chính trị, góp phần duy trì mạng lưới quyền lực của hoàng tộc và quý tộc.
Tuy nhiên, cuộc hôn nhân của Công chúa Diệp Luật Thị và Tiêu Thiệu Cự kéo dài không lâu. Theo bia mộ, cả hai đều qua đời vào năm 1018. Khi đó, công chúa mới 18 tuổi. Trên bia mộ ghi nguyên nhân qua đời của Công chúa Diệp Luật Thị là do bệnh tật, nhưng nguyên nhân cụ thể khiến hai người lần lượt qua đời ở tuổi còn rất trẻ vẫn chưa được làm rõ.
Sau khi qua đời, Công chúa Diệp Luật Thị được đặt trong mộ với mặt nạ vàng, đầu gối trên một chiếc gối trang trí bằng vàng. Những nghi thức mai táng cùng số lượng lớn đồ tùy táng cho thấy địa vị đặc biệt của người phụ nữ này trong hoàng tộc nhà Liêu.
Điểm gây ấn tượng mạnh nhất của cuộc khai quật là kho báu hơn 3.000 hiện vật. Nhiều đồ vật được chế tác bằng vàng, bạc, ngọc, mã não, hổ phách và ngọc trai, với kiểu dáng và kỹ thuật chế tác phong phú. Sự hiện diện của nhiều vật phẩm quý giá phản ánh địa vị cao của chủ nhân, đồng thời cung cấp những bằng chứng trực quan về trình độ thủ công và đời sống vật chất của tầng lớp quý tộc nhà Liêu.
Không chỉ có giá trị về vật chất, ngôi mộ còn đặc biệt quan trọng bởi bia mộ của Công chúa Diệp Luật Thị và Tiêu Thiệu Cự. Bia mộ gây chú ý khi chứa văn tự chữ Khải được khắc tương đối ngay ngắn. Nội dung bia giúp bổ sung những thông tin cực hiếm hoi mà các bộ sử truyền thống về nhà Liêu cổ xưa không ghi chép đầy đủ.
Đối với giới nghiên cứu, bia mộ này có giá trị ở chỗ nó cung cấp một nguồn tư liệu trực tiếp từ thời kỳ nhà Liêu. Thông qua nội dung văn bia, các nhà sử học có thể tìm hiểu thêm về thân thế, tước vị, quan hệ gia đình và những sự kiện liên quan đến hoàng tộc Khiết Đan.
Những hiện vật được phát hiện trong mộ vì thế không chỉ phản ánh sự giàu có của một công chúa hoàng tộc, mà còn cho thấy sự giao thoa giữa các truyền thống văn hóa trong xã hội nhà Liêu. Các sản phẩm kim loại quý, đồ ngọc và đồ trang sức phản ánh trình độ thủ công, thẩm mỹ và mạng lưới trao đổi vật chất của tầng lớp thượng lưu thời bấy giờ.
Đáng chú ý, đây cũng được xem là một trong những mộ hoàng tộc nhà Liêu còn tương đối nguyên vẹn, chưa bị xâm phạm bởi nạn trộm mộ. Nhờ vậy, các nhà khảo cổ có thể quan sát tương đối đầy đủ cách thức bố trí không gian mai táng và hệ thống đồ tùy táng. Số lượng lớn hiện vật còn nguyên vẹn giúp giá trị nghiên cứu của ngôi mộ này vượt xa một phát hiện khảo cổ thông thường.
Hơn 3.000 hiện vật được khai quật không đơn thuần là những món đồ quý giá được chôn theo người mất. Chúng là những bằng chứng vật chất phản ánh địa vị xã hội, kỹ thuật thủ công, thẩm mỹ, tập quán mai táng và cơ cấu quyền lực của nhà Liêu cách đây hơn 1.000 năm trước.
Đặc biệt, sự kết hợp giữa bia mộ, di cốt, kiến trúc lăng mộ và hệ thống đồ tùy táng tạo nên một nguồn tư liệu tương đối toàn diện để nghiên cứu hoàng tộc Khiết Đan. Từ một ngôi mộ được xây dựng năm 1017, các nhà nghiên cứu ngày nay có thể tiếp cận nhiều khía cạnh của xã hội nhà Liêu, từ quan hệ huyết thống và hôn nhân quý tộc đến nghệ thuật chế tác đồ quý và nghi lễ mai táng.
Phát hiện hơn 600 hiện vật trong xác tàu cổ dưới sông Dương Tử
Một nhóm các nhà khảo cổ học đã khai quật được hơn 600 hiện vật từ một xác tàu nổi tiếng thời nhà Thanh dưới đáy cửa sông Dương Tử ở tỉnh Giang Tây, miền Đông Trung Quốc.
Được gọi là dự án Cửa sông Dương Tử số 2, xác tàu gỗ này được xác định lớn nhất và được bảo tồn tốt nhất ở Trung Quốc. Con tàu buồm bằng gỗ có khả năng bị đắm trong thời kỳ trị vì của Hoàng đế Đồng Trị (khoảng năm 1.861-1.875) thuộc triều đại nhà Thanh.
Zhai Yang, Phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Bảo tồn Di sản Văn hóa Thượng Hải cho biết: “Do sự ăn mòn lâu dài của nước biển, chiếc cốc tráng men xanh trông hơi nâu. Tuy nhiên, nó đại diện cho sự giao lưu văn hóa giữa Trung Quốc và thế giới trong những ngày đầu Thượng Hải mở cửa như một cảng thương mại”.
Thiên Đăng





















