Là loại cá được xem là một trong những loài thủy sản quý hiếm bậc nhất tại Việt Nam bởi sự khan hiếm và giá trị kinh tế vượt xa nhiều loài cá thương mại khác.
Trong hệ sinh thái biển Việt Nam, cá sủ vàng được xem là một trong những loài thủy sản quý hiếm bậc nhất, không chỉ bởi sự khan hiếm ngày càng rõ rệt mà còn bởi giá trị kinh tế vượt xa nhiều loài cá thương mại khác.
Loài cá này từ lâu đã thu hút sự quan tâm của giới sưu tầm hải sản cao cấp tại nhiều quốc gia châu Á, đặc biệt là Trung Quốc, nơi cá sủ vàng được xếp vào nhóm thực phẩm xa xỉ.
Cá sủ vàng có tên khoa học là Otolithoides biauritus, phân bố chủ yếu ở vùng biển Ấn Độ Dương và khu vực phía tây Thái Bình Dương. Phạm vi sinh sống của loài cá này trải dài qua nhiều quốc gia như Việt Nam, Trung Quốc, Indonesia, Ấn Độ và Sri Lanka.
Tại Việt Nam, cá sủ vàng từng xuất hiện ở nhiều vùng biển từ Bắc vào Nam, đặc biệt là các khu vực cửa sông, vùng nước lợ. Tuy nhiên, do áp lực khai thác kéo dài và môi trường sống bị thu hẹp, số lượng cá sủ vàng trong tự nhiên đã suy giảm nghiêm trọng, khiến việc bắt gặp loài cá này trở nên rất hiếm.
Về hình thái, cá sủ vàng dễ nhận diện nhờ màu sắc đặc trưng. Toàn thân cá sủ vàng nổi bật với ánh vàng, phần bụng có sắc trắng bạc pha hồng nhạt, đầu và lưng màu xám xanh. Khi trưởng thành, cá sủ vàng có thể đạt trọng lượng trên 100kg, thậm chí có cá thể vượt ngưỡng 130kg.
Khoảng đầu những năm 2000, cá sủ vàng có giá vài triệu đồng/kg. Nhưng chỉ trong vòng chưa đầy một thập kỷ, giá cá liên tục tăng và đạt mức hàng chục triệu đồng/kg. Một con cá sủ vàng trưởng thành, đủ kích cỡ và chất lượng, hiện giá có thể lên tới hàng tỷ đồng, tùy thuộc vào trọng lượng và tình trạng cá.
Nguyên nhân chính khiến cá sủ vàng trở thành đối tượng săn lùng không nằm ở phần thịt, mà ở bộ phận bong bóng cá (thường gọi là bóng cá). Bóng cá sủ vàng được ví như "vàng mềm" bởi giá trị thương mại và y học đặc biệt lớn. Bong bóng cá sau khi làm sạch và phơi khô có thể bảo quản trong thời gian dài nếu điều kiện lưu trữ phù hợp.
Trên thị trường quốc tế, giá bóng cá sủ vàng thuộc nhóm cao nhất trong các loại hải sản khô. Mỗi kg bóng cá tươi có thể đạt mức hàng chục nghìn USD. Với những con cá lớn, riêng phần bóng cá đã có trọng lượng lên tới khoảng 1kg, tương đương giá trị của một tài sản có giá trị lớn tại nhiều quốc gia đang phát triển. Đã từng ghi nhận những trường hợp bóng cá được cất giữ hàng chục năm vẫn giữ nguyên chất lượng, màu sắc chuyển sang vàng hổ phách, càng làm gia tăng giá trị sưu tầm.
Bóng cá sủ vàng chứa hàm lượng protein cao.
Theo các tài liệu nghiên cứu, bóng cá sủ vàng chứa hàm lượng protein cao, cùng nhiều vi chất như selen, kẽm, kali, vitamin nhóm B và omega-3. Trong y học cổ truyền và quan niệm dinh dưỡng tại một số quốc gia châu Á, bóng cá được cho là có tác dụng hỗ trợ sức khỏe, tăng cường miễn dịch và cải thiện thể trạng. Ngoài ra, trong y học hiện đại, collagen từ bóng cá còn được ứng dụng để sản xuất chỉ khâu tự tiêu trong phẫu thuật, nhờ đặc tính tương thích sinh học cao và ít gây phản ứng viêm.
Không chỉ bóng cá, phần thịt cá sủ vàng cũng được đánh giá cao. Thịt cá có màu trắng, kết cấu mềm, vị ngọt tự nhiên, giàu dưỡng chất, phù hợp với nhiều đối tượng, đặc biệt là người cần bồi bổ sức khỏe. Tại một số quốc gia, cá sủ vàng thường xuất hiện trong các bữa tiệc sang trọng, được chế biến theo nhiều phương pháp khác nhau như hấp, nấu súp, om cùng thảo dược hoặc nấm quý.
Cá sủ vàng không chỉ là nguồn lợi kinh tế hiếm có, mà còn đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái biển. Việc bảo tồn loài cá này không chỉ nhằm giữ gìn một "báu vật" của biển Việt Nam, mà còn góp phần duy trì sự cân bằng tự nhiên và phát triển bền vững nguồn tài nguyên biển trong tương lai.
Để bảo vệ cá sủ vàng, các chuyên gia cho rằng cần có các biện pháp kiểm soát khai thác chặt chẽ hơn, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị sinh thái của loài cá này.
Hương Giang (theo doisonggiadinh, kienthuc)
Sinh vật 'bất tử' khiến các nhà khoa học phải viết lại giới hạn của sự sống
Có một sinh vật vẫn sống sót sau bức xạ đủ sức hủy diệt con người chỉ trong tích tắc – và đó là một loài vi khuẩn nhỏ bé mang tên Deinococcus radiodurans.
Ảnh: livescience
Deinococcus radiodurans được phát hiện vào năm 1956 trong một thí nghiệm nhằm khử trùng thực phẩm bằng tia gamma. Điều đáng ngạc nhiên là sau khi bị chiếu xạ ở mức đủ để tiêu diệt hầu hết vi sinh vật, những khuẩn lạc màu hồng cam vẫn tiếp tục phát triển khỏe mạnh. Tên gọi của nó mang ý nghĩa khá trực diện: "Deino" nghĩa là khủng khiếp, "coccus" chỉ dạng cầu và "radiodurans" có nghĩa là "chịu đựng bức xạ".
Ảnh: sprite.phys.ncku.edu
Nếu ADN của con người bị bức xạ phá vỡ thành hàng trăm mảnh, tế bào sẽ nhanh chóng chết đi. Nhưng với D. radiodurans, điều tưởng như không thể lại diễn ra: nó có thể lắp ráp lại toàn bộ bộ gen của mình chỉ trong vài giờ. Bí quyết nằm ở hệ thống sửa chữa ADN cực kỳ hiệu quả, cùng việc sở hữu nhiều bản sao bộ gen trong cùng một tế bào, giúp các đoạn ADN bị đứt gãy được ghép nối lại với độ chính xác đáng kinh ngạc. Ngoài ra, vi khuẩn còn tích lũy lượng lớn mangan và các hợp chất chống oxy hóa, giúp bảo vệ protein khỏi bị tổn thương bởi các gốc tự do sinh ra khi bị chiếu xạ.
Ảnh: old.vscht
Khả năng phi thường ấy khiến Deinococcus radiodurans trở thành đối tượng nghiên cứu đầy hứa hẹn trong nhiều lĩnh vực. Các nhà khoa học đã biến đổi gen của nó để xử lý chất thải phóng xạ chứa kim loại nặng, mở ra triển vọng làm sạch những khu vực ô nhiễm mà các vi sinh vật thông thường không thể tồn tại. Trong y học và công nghệ sinh học, việc tìm hiểu cơ chế sửa chữa ADN của loài vi khuẩn này cũng giúp làm sáng tỏ cách tế bào chống lại tổn thương di truyền.
Thậm chí, D. radiodurans còn được xem là ứng cử viên lý tưởng cho các sứ mệnh không gian dài ngày. Các thí nghiệm bên ngoài Trạm Vũ trụ Quốc tế cho thấy nó có thể tồn tại nhiều năm trong điều kiện chân không và bức xạ vũ trụ. Điều này góp phần củng cố giả thuyết rằng vi sinh vật có thể di chuyển giữa các hành tinh theo các thiên thạch – một ý tưởng được gọi là "thuyết phát tán sự sống" (panspermia).
Dù vậy, Deinococcus radiodurans không phải là sinh vật "không thể chết". Nó vẫn bị tiêu diệt ở nhiệt độ quá cao hoặc trong những điều kiện vượt quá giới hạn sinh học. Nhưng khả năng hồi phục gần như kỳ diệu của nó vẫn khiến các nhà khoa học xem đây là một trong những sinh vật bền bỉ nhất từng được biết đến trên Trái Đất. Từ một vi khuẩn vô tình sống sót trong phòng thí nghiệm, Deinococcus radiodurans đã trở thành biểu tượng cho sức sống mãnh liệt của tự nhiên và là nguồn cảm hứng cho nhiều nghiên cứu về y học, môi trường cũng như hành trình khám phá vũ trụ của con người.
T.B Tổng Hợp
Phát hiện hơn 5000 cổ vật trong 385 ngôi mộ tại miền Bắc Trung Quốc
Các chuyên gia khai quật được những di vật huy hoàng từ các ngôi mộ cổ ở miền Bắc Trung Quốc.
Các nhà khảo cổ học đã khai quật được hơn 5.000 hiện vật có niên đại khoảng 2.000 năm tuổi từ một quần thể gồm 385 ngôi mộ được phát hiện tại một công trường xây dựng miền bắc Trung Quốc.
Theo các cơ quan khảo cổ và quản lý di sản văn hóa địa phương, quần thể mộ cổ này có diện tích khoảng 50.000 m² và được xây dựng trong khoảng thời gian từ thời Chiến Quốc (khoảng năm 475–221 TCN) đến triều đại nhà Nguyên (khoảng năm 1271–1368 SCN).
Các chuyên gia cho rằng, 285 ngôi mộ có niên đại thuộc thời Chiến Quốc; 43 ngôi thuộc các triều đại Tần (khoảng năm 221–207 TCN) và Hán (khoảng năm 206 TCN– đến năm 220 SCN); 13 ngôi thuộc các triều đại nhà Ngụy (khoảng năm 220–265 SCN) và nhà Tấn (khoảng năm 265–420 SCN); có 23 ngôi mộ thuộc các triều đại nhà Liêu (khoảng năm 916–1125 SCN) và còn lại là các mộ thuộc triều đại nhà Nguyên.
Các chuyên gia khai quật được những di vật huy hoàng từ các ngôi mộ cổ ở miền Bắc Trung Quốc. Ảnh: @China.org.
Ông Chen Yongzhi, Phó Giám đốc Viện Khảo cổ và Di tích Văn hóa Bắc Trung Quốc cho biết, các ngôi mộ thời Chiến Quốc có dạng hình chữ nhật thuôn dài và được xây dựng vào giai đoạn giữa đến cuối thời kỳ Chiến Quốc.
Căn cứ vào quy trình mai táng và các đồ tùy táng được phát hiện trong một ngôi mộ lớn thuộc thời Chiến Quốc, người được chôn cất có thể là một vị tướng cấp cao. Những hiện vật khai quật được trong ngôi mộ này gồm có vũ khí bằng đồng, một chiếc cốc bằng đá mã não đỏ (carnelian), cùng một bình và một chiếc vò bằng gốm.
Ngoài ra, các nhà khảo cổ còn phát hiện hơn 5.000 hiện vật khác trong suốt một năm khai quật, bao gồm đồ đồng dùng trong nghi lễ, dụng cụ nấu ăn bằng gốm, bộ dây cương và phụ kiện bằng sắt dành cho ngựa, cùng các vật trang trí bằng đồng từ những ngôi mộ thuộc các triều đại khác.
Theo ông Chen, việc khai quật quần thể mộ này là một bước tiến quan trọng trong nghiên cứu về phong tục, truyền thống văn hóa, nghi lễ và tập tục mai táng của người Trung Quốc thời cổ đại.
Rongorongo: Hệ chữ bí ẩn nhất thế giới vẫn chưa ai đọc được
Xuất hiện giữa Thái Bình Dương mênh mông, một hệ thống ký tự bí ẩn vẫn thách thức các nhà ngôn ngữ học suốt hơn một thế kỷ qua.
Ảnh: museorapanui.gob
Rongorongo được khắc trên các tấm gỗ, quyền trượng nghi lễ và nhiều hiện vật khác bằng những nét chạm rất tinh xảo. Các ký hiệu mô tả con người, chim, cá, thực vật, công cụ, hình học và nhiều biểu tượng khó xác định. Đến nay, các nhà nghiên cứu đã thống kê khoảng 600 hình ký hiệu cơ bản cùng hàng nghìn biến thể, tạo nên một hệ thống phức tạp hơn nhiều so với những hình vẽ trang trí thông thường.
Ảnh: uponarriving
Một đặc điểm đặc biệt của Rongorongo là cách đọc gọi là boustrophedon ngược. Người đọc bắt đầu từ dòng đầu tiên, sau đó phải xoay tấm gỗ 180 độ để đọc dòng tiếp theo theo hướng ngược lại. Quá trình này lặp đi lặp lại cho đến hết văn bản, giống như cách con bò quay đầu khi cày ruộng.
Đáng tiếc, phần lớn tri thức về Rongorongo đã biến mất trước khi các học giả phương Tây kịp nghiên cứu. Trong thế kỷ XIX, đảo Phục Sinh trải qua nhiều biến động như nạn bắt nô lệ, dịch bệnh và sự suy giảm dân số nghiêm trọng. Nhiều người am hiểu truyền thống qua đời, còn các tấm gỗ Rongorongo bị thất lạc, hư hỏng hoặc bị dùng làm chất đốt. Hiện nay, toàn thế giới chỉ còn khoảng hơn hai chục hiện vật mang ký tự Rongorongo được lưu giữ trong các bảo tàng và bộ sưu tập.
Ảnh: magazine.unibo
Điều khiến Rongorongo trở thành bài toán khó là không tồn tại bất kỳ "phiến đá Rosetta" nào để đối chiếu giữa ký tự này với một ngôn ngữ đã biết. Các nhà nghiên cứu đã đưa ra nhiều giả thuyết: đây có thể là chữ viết ghi âm, hệ thống ghi nhớ các bài hát và gia phả, lịch thiên văn, hoặc văn bản phục vụ nghi lễ tôn giáo. Tuy nhiên, chưa có giả thuyết nào được cộng đồng khoa học chấp nhận rộng rãi.
Những tiến bộ trong trí tuệ nhân tạo, xử lý ảnh số và ngôn ngữ học tính toán đang mở ra hy vọng mới. Các thuật toán hiện đại có thể so sánh tần suất xuất hiện, vị trí và quy luật kết hợp của từng ký hiệu, giúp phát hiện những cấu trúc mà mắt người khó nhận ra. Dù vậy, nếu không tìm thấy thêm hiện vật hoặc tư liệu lịch sử mới, việc giải mã Rongorongo vẫn sẽ là một thử thách vô cùng lớn.
Ngày nay, Rongorongo không chỉ là di sản văn hóa quý giá của người Rapa Nui mà còn là biểu tượng cho những khoảng trống trong lịch sử nhân loại. Mỗi ký hiệu khắc trên gỗ giống như một lời nhắn từ quá khứ, nhắc chúng ta rằng vẫn còn những nền tri thức cổ xưa chưa chịu hé lộ bí mật của mình, dù đã trải qua hàng trăm năm nghiên cứu.
Thanh Bình (tổng hợp)
