Tại lối vào một ngôi làng thời đồ đá ở Slovakia, các nhà khảo cổ đã phát hiện ra một hệ thống hào bảo vệ chứa đầy hài cốt người không đầu.
Theo Live Science, tổng cộng 85 bộ hài cốt không đầu đã được khai quật từ hệ thống hào đôi dài 1,3 km, bao quanh một khu định cư thời đại đồ đá mới ở di chỉ Vráble thuộc Slovakia.
Khu định cư cổ Vráble được xây dựng từ những năm 5250-4950 trước Công nguyên, tức đã trên 7.000 năm tuổi, bởi những người thuộc nền văn hóa Gốm tuyến tính (LBK), với những sản phẩm gốm được trang trí bằng các đường song song đã được tìm thấy khắp Trung Âu.
Hệ thống hào chứa đầy hài cốt người không đầu ở Slovakia - Ảnh: ĐẠI HỌC KIEL
Di chỉ Vráble nằm ở vùng Tây Nam Slovakia ngày nay, được khảo sát lần đầu tiên vào năm 2012, bao gồm hơn 300 ngôi nhà được nhóm lại thành 3 khu dân cư riêng biệt.
Một trong 3 khu dân cư đó được bao quanh bởi hệ thống hào đôi dài 1,3 km. Khi khai quật bên trong hào, nhóm khảo cổ đã phát hiện ra 85 bộ hài cốt không đầu, bao gồm 8 bộ được chôn thành 4 cặp và 77 bộ khác nằm trong một hố chôn tập thể.
Ngoài ra, họ cũng tìm thấy một bộ hài cốt nguyên vẹn duy nhất, thuộc về một đứa trẻ.
Công tác khai quật tại di chỉ Vráble - Ảnh: ĐẠI HỌC KIEL
Viết trên tạp chí Proceedings of the Prehistoric Society, nhóm tác giả từ Đại học Kiel (Đức) cho biết mặc dù phát hiện có vẻ gây rùng mình, nhưng kết quả phân tích các bộ hài cốt cho thấy họ không phải là nạn nhân của các vụ hành quyết.
Thay vào đó, các vết cắt trên đốt sống cổ cho thấy hộp sọ những người này đã được lấy đi một cách cẩn thận. Các bộ hài cốt cũng được sắp xếp một cách có chủ đích bên trong hố chôn cất.
Vì vậy, nhóm tác giả tin rằng các bộ hài cốt này đại diện cho một nghi lễ mai táng bí ẩn cổ xưa.
Họ tin rằng nghi lễ này có thể tương đồng với các nghi lễ thời đại đồ đá mới ở vùng Cận Đông, nơi một số bộ tộc giữ lại sọ của tổ tiên, đắp thạch cao tạo hình khuôn mặt và trưng bày trong cộng đồng.
Hệ thống hào bảo vệ có lối vào quay lưng lại với hai khu xóm còn lại, gợi ý về những căng thẳng xã hội tiềm tàng. Việc chôn cất phần còn lại tại hào có thể là một cách để thao túng không gian hoặc đánh dấu ranh giới lãnh thổ thuộc về bộ tộc và tổ tiên của họ.
Các nhà khảo cổ cho biết họ sẽ tiếp tục tìm kiếm hộp sọ của những người này để hiểu rõ thêm về tập tục cổ xưa này cũng như xác nhận những suy luận trên.
Anh Thư
Xét nghiệm ADN hé lộ danh tính 4 thủy thủ chết trong chuyến thám hiểm Bắc Cực
Thông qua xét nghiệm ADN, các chuyên gia xác định được danh tính 4 thủy thủ tử vong trong chuyến thám hiểm Bắc Cực gần 170 năm trước.
Vào tháng 5/1845, thuyền trưởng John Franklin, hiệp sĩ người Anh và là sĩ quan Hải quân Hoàng gia giàu kinh nghiệm dẫn đầu đoàn thám hiểm Bắc Cực gồm 129 người rời xứ sở sương mù trên hai tàu HMS Erebus và Terror HMS. Tuy nhiên, đến cuối năm 1846, tàu HMS Erebus và Terror HMS đều bị mắc kẹt trong băng ngoài khơi đảo King William ở Nunavut. Sau đó, tất cả thành viên đoàn thám hiểm lần lượt tử vong vì giá rét và đói khát.
Hài cốt của gần 20 thủy thủ trong chuyến thám hiểm Bắc Cực trên đã được tìm thấy. Trong nghiên cứu mới được công bố, các nhà nhân chủng học đã trích xuất ADN từ hài cốt của các thủy thủ đơn rồi đem so sánh với những hậu duệ còn sống của họ. Qua đó, nhóm nghiên cứu xác định được danh tính 4 thủy thủ chết trong chuyến thám hiểm Bắc Cực năm xưa.
Nhà nhân chủng học Douglas Stenton thuộc Đại học Waterloo khai quật thi hài một thủy thủ thiệt mạng trong chuyến thám hiểm Bắc Cực. Ảnh: University of Waterloo.
Bốn thủy thủ mới được xác định danh tính gồm: Franklin là William Orren, David Young, John Bridgens và Harry Peglar. Đến nay, Harry Peglar là thủy thủ duy nhất trên tàu HMS Terror được xác định danh tính. Ba thủy thủ Franklin là William Orren, David Young và John Bridgens đều làm việc trên tàu HMS Erebus.
Theo các hồ sơ, ghi chép, William Orren lần đầu ra khơi năm 15 tuổi. Năm 38 tuổi, ông Orren tham gia chuyến thám hiểm Bắc Cực do thuyền trưởng Franklin chỉ huy. David Young, 17 tuổi, khi lên tàu HMS Erebus để nối nghiệp cha - người cũng là một thủy thủ. Về John Bridgens, ông được hướng theo nghề cắt tóc giống như cha dượng của mình. Tuy nhiên, ông Bridgens không đi theo con đường mà gia đình đã vạch ra mà tham gia chuyến đi biển đầu tiên với tư cách là một nhạc công vào năm 1829. Hành trình cuối cùng của ông là tham gia chuyến thám hiểm Bắc Cực của thuyền trưởng Franklin. Khi tham gia hành trình này, ông Bridgens 26 tuổi.
Bốn thủy thủ trên chỉ là một trong số ít thành viên từ đoàn thám hiểm của thuyền trưởng Franklin được xác định danh tính trong những năm qua. Vào những năm 1980, 3 bộ hài cốt, trong đó có thi thể của John Torrington, đã được tìm thấy trên đảo Beechey. Họ có thể là những thành viên đầu tiên của đoàn thám hiểm qua đời sau khi 2 con tàu mắc kẹt trong băng bởi vì họ được chôn cất trong những ngôi mộ có đánh dấu.
Năm 2021, các nhà nghiên cứu đã kiểm tra ADN qua đó xác định danh tính một bộ hài cốt thuộc về kỹ sư John Gregory trên tàu Erebus. Ba năm sau, họ xác định được danh tính của thi hài khác thuộc về James Fitzjames - người trở thành thuyền trưởng sau cái chết của hiệp sĩ Franklin.
Tâm Anh Tổng Hợp
Vì sao muỗi luôn tìm thấy bạn và làm gì để đuổi muỗi hiệu quả?
Muỗi có thể phát hiện ra bạn ở khoảng cách lên tới 50 mét, vì sao và làm cách nào để đuổi muỗi hiệu quả?
Trong điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm tại Việt Nam, sự sinh sôi của loài muỗi luôn là một thách thức lớn đối với sức khỏe cộng đồng. Không chỉ gây ra những vết đốt ngứa ngáy khó chịu, muỗi, đặc biệt là muỗi Aedes aegypti còn là vật chủ trung gian lây truyền các bệnh lý nguy hiểm như sốt xuất huyết, Zika hay viêm não Nhật Bản.
Nhiều gia đình thường tìm đến các loại bình xịt côn trùng công nghiệp để giải quyết tình trạng này một cách nhanh chóng. Tuy nhiên, việc lạm dụng hóa chất diệt muỗi trong không gian kín về lâu dài có thể gây ra những hệ lụy tiêu cực đối với hệ hô hấp và hệ thần kinh của con người. Dưới lăng kính khoa học, để xua đuổi muỗi một cách triệt để và an toàn, chúng ta cần thấu hiểu cơ chế "săn mồi" của chúng, từ đó thiết lập một hệ thống phòng tuyến đa lớp.
Vì sao muỗi luôn tìm thấy bạn?
Để chống lại muỗi, trước tiên chúng ta phải hiểu cách chúng hoạt động. Muỗi cái (đối tượng duy nhất hút máu để nuôi trứng) sở hữu một hệ thống radar sinh học vô cùng tinh vi. Chúng không tìm kiếm con mồi bằng thị giác thông thường mà dựa vào khứu giác nhạy bén.
Theo các nghiên cứu sinh học, muỗi bị thu hút mạnh mẽ bởi ba yếu tố cốt lõi phát ra từ cơ thể người: Khí Carbon dioxide (CO_2) từ hơi thở, Axit lactic tiết ra qua tuyến mồ hôi và nhiệt lượng cơ thể. Một con muỗi có thể "đánh hơi" thấy dải khí CO_2 của bạn từ khoảng cách lên tới 50 mét. Khi đã tiếp cận gần, chúng sử dụng cảm biến nhiệt và mùi mồ hôi để định vị chính xác vị trí hạ cánh.
Do đó, nguyên lý cốt lõi của việc xua đuổi muỗi chính là đánh lừa hệ thống cảm biến này hoặc tạo ra các rào cản vật lý ngăn chặn chúng cất cánh.
Việc dùng tinh dầu tự nhiên sẽ sẽ tạo ra một hàng rào sinh học tự nhiên, cản bước muỗi xâm nhập vào nhà. (Ảnh: SN)
Các mẹo đuổi muỗi hiệu quả
Thay vì lạm dụng hóa chất, hãy thử những mẹo đuổi muỗi hiệu quả, khoa học và an toàn.
Dùng tinh dầu tự nhiên
Sử dụng hương liệu tự nhiên là phương pháp lâu đời và thân thiện với môi trường nhất. Tuy nhiên, bạn cần hiểu rõ cơ chế: Tinh dầu tự nhiên không có tác dụng giết muỗi, mà chúng hoạt động như một lớp màn sương ngụy trang, làm tê liệt hoặc làm nhiễu loạn các thụ thể khứu giác của muỗi, khiến chúng không thể đánh hơi thấy CO_2 và mồ hôi của con người.
- Tinh dầu bạch đàn chanh: Được Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) công nhận là chiết xuất thực vật có hiệu quả xua đuổi muỗi tương đương với các hóa chất tổng hợp. Hợp chất PMD có trong bạch đàn chanh tạo ra sự ức chế mạnh mẽ lên hệ thần kinh của muỗi.
- Tinh dầu sả chanh, tràm trà và bạc hà: Hương thơm cay nồng của các loại cây này là khắc tinh của côn trùng. Bạn có thể sử dụng máy xông tinh dầu để khuếch tán mùi hương trong phòng ngủ, hoặc pha loãng vài giọt tinh dầu với nước và cồn y tế để tạo thành bình xịt an toàn phun quanh rèm cửa, góc khuất.
- Trồng cây đuổi muỗi: Việc đặt một vài chậu cây hương thảo, ngũ gia bì, nhọ nồi hay cúc vạn thọ ngoài ban công, bậu cửa sổ sẽ tạo ra một hàng rào sinh học tự nhiên, cản bước muỗi xâm nhập vào nhà.
Dùng quạt để đuổi muỗi
Đây là một mẹo vật lý vô cùng đơn giản nhưng lại mang đến hiệu quả bất ngờ. Xét về cấu tạo khí động học, muỗi là loài côn trùng có khả năng bay rất yếu, tốc độ bay tối đa chỉ khoảng 1.5 đến 2.5 km/h.
Việc bật một chiếc quạt cây hoặc quạt trần ở tốc độ vừa phải sẽ tạo ra một luồng gió xoáy. Luồng gió này mạnh hơn rất nhiều so với sức bay của muỗi, khiến chúng mất thăng bằng, không thể định hướng và không thể hạ cánh xuống da bạn. Đồng thời, sức gió từ quạt cũng thổi tan luồng khí CO_2 và mùi cơ thể mà bạn phát ra, khiến muỗi mất đi "tín hiệu GPS" để tìm đến con mồi.
Triệt tiêu hệ sinh thái sinh sản của muỗi là giải pháp triệt để, giúp gia đình bạn tránh được sự xâm nhập của muỗi. (Ảnh: XHS)
Ngăn muỗi sinh sản
Sẽ vô nghĩa nếu bạn liên tục xua đuổi muỗi nhưng lại nuôi dưỡng chúng ngay trong khuôn viên nhà. Vòng đời của muỗi phụ thuộc hoàn toàn vào môi trường nước đọng. Muỗi cái chỉ cần một lượng nước nhỏ tương đương một nắp chai nhựa để đẻ hàng trăm quả trứng.
Vì vậy, giải pháp bền vững nhất là cắt đứt chuỗi sinh học này. Hãy lật úp tất cả các vật chứa nước không cần thiết như lốp xe cũ, chậu hoa vỡ, vỏ dừa. Đối với bát nước của thú cưng hoặc bình cắm hoa trong nhà, hãy thay nước ít nhất 3 ngày/lần. Nếu nhà bạn có hòn non bộ hoặc bể cá cảnh ngoài trời, việc thả một số loài cá ăn bọ gậy như cá bảy màu, cá cờ là phương pháp thiên địch tuyệt vời để triệt tiêu ấu trùng muỗi.
Chọn hóa chất an toàn và điều chỉnh thói quen
Đối với những khu vực có mật độ muỗi quá đặc, hoặc khi bạn tham gia các hoạt động ngoài trời như cắm trại, việc sử dụng các sản phẩm bôi/xịt chống muỗi công nghiệp là cần thiết. Dưới góc độ y khoa, hãy ưu tiên lựa chọn các sản phẩm có chứa hoạt chất Picaridin (nồng độ khoảng 15-20%) thay vì DEET. Picaridin thế hệ mới mang lại hiệu quả xua đuổi tương đương nhưng ít gây kích ứng da, không có mùi hắc và không làm chảy nhựa các đồ vật tổng hợp như DEET.
Bên cạnh đó, một sự điều chỉnh nhỏ trong thói quen sinh hoạt cũng mang lại tác dụng lớn. Muỗi có xu hướng sử dụng thị giác để tìm kiếm sự tương phản trong điều kiện ánh sáng yếu. Chúng đặc biệt bị thu hút bởi các gam màu tối như đen, xanh navy hoặc đỏ thẫm. Do đó, việc mặc quần áo dài tay sáng màu (trắng, be, pastel) kết hợp với việc tắm rửa sạch sẽ sau khi vận động mạnh để loại bỏ axit lactic sẽ giúp bạn giảm thiểu tối đa sự chú ý của bầy muỗi.
Việc xua đuổi muỗi không nên chỉ dựa dẫm vào một phương pháp đơn lẻ. Bằng cách kết hợp linh hoạt sự bảo vệ từ tinh dầu thực vật, áp dụng nguyên lý vật lý của gió, duy trì sự khô ráo cho không gian sống và trang bị kiến thức về hóa chất an toàn, bạn hoàn toàn có thể tự kiến tạo một pháo đài vững chắc, bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình khỏi những mầm bệnh do muỗi mang lại.
Tùy Ý Tổng Hợp
Thoạt nhìn, chúng giống như những tác phẩm điêu khắc bị lãng quên trên vỉa hè. Một đường cong mềm mại xoắn vào tâm điểm như vỏ ốc biển, được đúc bằng bê tông và nằm lặng lẽ bên mép đường. Phần lớn người qua lại bước ngang mà không để ý. Thế nhưng chính những cấu trúc nhỏ bé này lại kể một câu chuyện thú vị về cách người Đài Loan học cách sống chung với mưa.
Đài Loan là một trong những nơi có lượng mưa lớn nhất châu Á. Mỗi năm, hòn đảo phải hứng chịu nhiều cơn bão nhiệt đới và những trận mưa xối xả có thể đổ xuống chỉ trong vài giờ lượng nước tương đương cả tháng ở nhiều quốc gia khác. Trong điều kiện đó, hệ thống thoát nước không đơn thuần là hạ tầng kỹ thuật mà trở thành một phần thiết yếu của đời sống đô thị.
Những miệng cống xoắn ốc xuất hiện tại một số khu vực được thiết kế nhằm điều hướng dòng nước chảy nhanh vào tâm cống hiệu quả hơn.
Thay vì để nước lao thẳng vào song chắn rồi tạo xoáy ngược hoặc bắn tung tóe, hình dạng cong liên tục giúp dẫn dòng nước theo quỹ đạo tự nhiên. Khi nước gặp thành cong, nó chuyển động xoắn dần vào trung tâm trước khi chảy xuống hệ thống cống ngầm bên dưới.
Các kỹ sư thủy lực từ lâu đã biết rằng chuyển động xoáy có thể giúp kiểm soát năng lượng của dòng nước. Nguyên lý tương tự xuất hiện trong các đập thủy điện, bể lắng công nghiệp và nhiều công trình thoát nước hiện đại. Ở đây, ý tưởng ấy được thu nhỏ xuống kích thước của một miệng cống ven đường.
Hình dạng này còn mang lại một lợi ích khác. Lá cây, giấy vụn và rác nhỏ thường bị dòng nước cuốn theo mép ngoài của vòng xoắn trước khi tiếp cận lỗ thoát trung tâm, làm giảm nguy cơ bịt kín hoàn toàn bề mặt cống trong những trận mưa lớn. Tại các thành phố thường xuyên đối mặt với lượng nước khổng lồ đổ xuống trong thời gian ngắn, từng chi tiết như vậy đều có giá trị.
Nhiều người dân địa phương gọi chúng là “cống vỏ ốc” bởi hình dáng đặc trưng. Theo thời gian, chúng còn trở thành một nét chấm phá thú vị trong cảnh quan đô thị. Các nhiếp ảnh gia đường phố thường dừng lại chụp những vòng xoắn bê tông phủ đầy nước mưa, lá vàng hoặc phản chiếu ánh đèn đêm. Một công trình kỹ thuật đơn giản bỗng mang dáng dấp của nghệ thuật công cộng.
Đài Loan vốn nổi tiếng với những giải pháp thực dụng nhưng giàu tính sáng tạo. Từ hệ thống cảnh báo động đất, mạng lưới đường sắt cao tốc cho đến các công trình chống bão ven biển, người ta luôn tìm thấy sự kết hợp giữa kỹ thuật và khả năng thích nghi với thiên nhiên. Những miệng cống xoắn ốc này cũng là một phần của tư duy đó: biến một chi tiết tưởng chừng bình thường thành một thiết kế vừa hữu ích vừa đẹp mắt.
Lần tới khi đi dưới mưa và nhìn thấy nước xoáy tròn biến mất vào lòng đất, có lẽ bạn đang chứng kiến kết quả của hàng thập kỷ kinh nghiệm quản lý nước mưa trên một hòn đảo nơi mưa luôn là một phần của cuộc sống.
Pane e Vino - 3 Nguyễn Khắc Cần
