Trên khắp thế giới có vô số hang động kỳ vĩ ẩn sâu dưới lòng đất. Một số nơi nắm giữ những kỷ lục đáng kinh ngạc: Mỹ sở hữu hệ thống hang động dài nhất từng được biết đến, Việt Nam có hang động lớn nhất thế giới, còn Mexico nổi tiếng với hang động ngập nước dài nhất hành tinh.
Có hai hang động "tranh giành" danh hiệu hang động sâu nhất thế giới và chúng nằm trong cùng một dãy núi. (Nguồn: Getty Images)
Veryovkina và Krubera-Voronya cùng nằm trong dãy núi Gagra hẻo lánh thuộc vùng Caucasus. Do các cuộc khảo sát vẫn liên tục được thực hiện, thứ hạng của hai hang động này đôi khi thay đổi theo những số liệu đo đạc mới.
Theo danh sách các hang động sâu nhất thế giới do nhà địa chất và thủy văn học Paul Burger, thuộc Cục Công viên Quốc gia Mỹ duy trì, hang Veryovkina hiện được ghi nhận có độ sâu khoảng 2.212 mét, trong khi Krubera-Voronya đạt khoảng 2.199 mét.
Khoảng cách giữa hai hang động chỉ vài chục mét, trong khi các phép đo luôn tồn tại sai số nhất định. Vì vậy, vị trí số một và số hai có thể thay đổi tùy theo cách phân tích dữ liệu.
Vì sao nơi đây có những hang động sâu đến vậy?
Cả hai hang động nằm trong khối núi Arabika, một khu vực karst rộng lớn được hình thành từ đá vôi cổ đại.
Địa hình karst xuất hiện khi các loại đá dễ hòa tan như đá vôi, đá cẩm thạch hoặc thạch cao bị nước bào mòn trong thời gian rất dài. Tại Arabika, các lớp đá vôi được hình thành từ khoảng 100 đến 160 triệu năm trước, sau đó bị các lực kiến tạo ép nghiêng gần như thẳng đứng.
Nhà địa chất Hazel Barton thuộc Đại học Alabama ví cấu trúc địa chất này giống như một chiếc bánh sandwich nhiều lớp được dựng đứng lên. Khi nước mưa thấm vào các khe nứt của đá, nó luôn tìm đường dễ nhất để chảy xuống dưới.
Qua hàng triệu năm, dòng nước liên tục hòa tan đá vôi, mở rộng các khe nứt và tạo thành những đường hầm khổng lồ kéo dài xuống tận mạch nước ngầm sâu dưới lòng đất.
Theo Barton, chính việc các lớp đá bị dựng gần như thẳng đứng cùng với lượng nước dồi dào từ các cao nguyên phía trên đã tạo điều kiện lý tưởng để hình thành những hang động sâu bậc nhất thế giới.
Một thế giới tối tăm và lạnh giá
Môi trường bên trong những hang động sâu nhất hành tinh hoàn toàn khác biệt với thế giới trên mặt đất. Ở đây gần như không có ánh sáng, độ ẩm rất cao và nhiệt độ quanh năm chỉ dao động từ 2 đến 3 độ C.
Trong điều kiện khắc nghiệt như vậy, mọi sinh vật muốn tồn tại đều phải tiến hóa theo những cách đặc biệt. Càng xuống sâu, nguồn thức ăn càng khan hiếm. Vì thế nhiều loài động vật dưới hang phát triển khả năng trao đổi chất chậm để có thể sống sót trong thời gian dài mà không cần ăn.
Nhiều loài gần như mất hoàn toàn sắc tố da và đôi mắt do không còn cần đến ánh sáng. Thay vào đó, chúng sở hữu các chi dài hơn, nhiều lông hoặc râu cảm giác để nhận biết rung động và định hướng trong bóng tối tuyệt đối.
Sinh vật sống sâu nhất dưới lòng đất
Một trong những phát hiện nổi bật nhất được thực hiện tại hang Krubera-Voronya vào năm 2010. Các nhà khoa học đã tìm thấy một loài bọ nhảy không cánh mang tên Plutomurus ortobalaganensis ở độ sâu khoảng 1.980 mét dưới mặt đất.
Loài sinh vật nhỏ bé này ăn nấm và các chất hữu cơ đang phân hủy trong hang động. Cho đến nay, nó vẫn giữ kỷ lục là động vật sống trên cạn được tìm thấy ở độ sâu lớn nhất trên Trái Đất.
Không chỉ có côn trùng, nhiều vi sinh vật cũng tồn tại ở những độ sâu cực lớn. Trong môi trường gần như không có ánh sáng và rất ít chất dinh dưỡng, chúng phát triển một cơ chế sinh tồn đặc biệt gọi là tự dưỡng hóa học.
Thay vì lấy năng lượng từ ánh sáng Mặt Trời như thực vật, các vi sinh vật này khai thác năng lượng từ các phản ứng hóa học xảy ra trong đá và khoáng chất xung quanh. Nhờ đó, chúng có thể tồn tại ở những nơi tưởng chừng hoàn toàn không phù hợp với sự sống.
Vì sao nghiên cứu hang động lại quan trọng?
Đối với các nhà khoa học, hang động không chỉ là những khoảng trống dưới lòng đất mà còn là cánh cửa dẫn tới một thế giới ít được biết đến.
Các hệ thống hang động đóng vai trò quan trọng trong việc lọc và lưu trữ nước ngầm, tham gia vào chu trình dinh dưỡng tự nhiên và góp phần điều hòa carbon trong môi trường.
Ngoài ra, đây còn là nơi sinh sống của nhiều loài sinh vật độc đáo mà con người mới chỉ bắt đầu khám phá. Theo nhà sinh thái học Ana Sofia Reboleira thuộc Đại học Lisbon, các hệ sinh thái dưới lòng đất có ý nghĩa chiến lược đối với sự sống trên Trái Đất.
Xuân Minh
Khai quật ngôi mộ hơn 1.000 năm tuổi, phát hiện thứ không ngờ
Khi khai quật một ngôi mộ trong Vườn quốc gia Kinchega, Australia, các chuyên gia phát hiện những mảnh xương nhưng chúng không phải hài cốt con người.
Trong nghiên cứu được công bố trên tạp chí Australian Archaeology, một ngôi mộ có niên đại hơn 1.000 tuổi lần đầu tiên được phát hiện tại Vườn quốc gia Kinchega, Australia vào năm 2000. Mộ cổ được tìm thấy sau khi công trình xây dựng đường sá cắt vào rìa của khu mộ. Cư dân bản địa tên là Uncle Badger Bates và kiểm lâm viên Dan Witter đã phát hiện ngôi mộ.
Bên trong mộ có chứa những mảnh xương nhưng không thuộc về con người. Trên thực tế đó là bộ xương của một con chó dingo - loài động vật hoang dã nhìn khá giống chó nhà. Hộp sọ của con vật này đã bị mất sau trận lũ lụt năm 2021. Trong cuộc khai quật vào năm 2023, các chuyên gia đã tìm thấy toàn bộ bộ xương của con chó dingo.
Các nhà khảo cổ học cho biết con chó dingo được tìm thấy trong mộ cổ là cá thể đực. Nó được người Barkindji chôn cất cách đây từ 963 đến 916 năm. Con chó dingo chết khi khoảng 4 - 7 tuổi. Đây là tuổi thọ khá cao đối với một con chó hoang dã. Theo kết quả kiểm tra, hàm răng bị mòn nhiều cho thấy nó đã sống khá thọ và ăn uống đầy đủ.
Thêm nữa, xương của con chó hoang dingo có nhiều dấu hiệu cho thấy những chấn thương đã lành. Phát hiện này hé lộ con vật từng bị gãy xương sườn và gãy cẳng chân nhưng dường như đã sống sót nhờ sự chăm sóc, điều trị vết thương của con người.
Bộ xương của một con chó được tìm thấy trong ngôi mộ hơn 1.000 tuổi. Ảnh: Amy Way.
Tác giả chính của nghiên cứu, Loukas Koungoulos thuộc Đại học Western Australia cho biết, con chó dingo đã già và được con người chăm sóc rất tốt. Những vết thương đã lành, hàm răng mòn và việc chôn cất cẩn thận cho thấy con vật này đã có khoảng thời gian sống bên cạnh con người. Sau khi chết, nó được người dân chôn cất một cách có chủ ý và thể hiện tôn trọng.
Theo chuyên gia Koungoulos, những con chó hoang như con chó dingo được phát hiện trong mộ cổ không chỉ làm nhiệm vụ canh gác quanh các trại mà cho thấy chúng đã được thuần hóa, sống chung với con người và trở thành một phần trong cuộc sống hàng ngày của cư dân thời đó.
Trong hơn 500 năm kể từ sau khi được chôn cất, con chó dingo vẫn được "cho ăn" theo nghi lễ. Các thế hệ sau thường mang tới những vật phẩm nhỏ tại mộ, dưới dạng vỏ trai sông, như một hình thức "cho ăn theo nghi lễ".
Các trưởng lão của người Barkindji cho hay nghi lễ trên có thể nhằm tôn vinh loài chó hoang dingo giống như một tổ tiên. Đến tận hơn 1.000 năm sau, người Barkindji vẫn tiếp tục tham gia vào việc ghi chép về ngôi mộ chôn cất con chó hoang dingo và hỗ trợ các chuyên gia khảo cổ trong việc khai quật bộ xương của con vật.
“Mặc dù người Barkindji luôn biết về tập tục chôn cất này nhưng việc phát hiện ngôi mộ thực sự có ý nghĩa quan trọng vì nó cung cấp những chi tiết mới về mối quan hệ giữa người Barkindji với loài chó hoang dingo”, Amy Way, trưởng dự án, nhà khảo cổ học tại Bảo tàng Australia và giảng viên tại Đại học Sydney, cho biết.
Nhà khảo cổ Way cho hay việc con chó dingo được chôn cất cẩn thận và được người Barkindji thể hiện sự tôn kính giống như dành cho tổ tiên con người cho thấy loài vật này được họ trân trọng và yêu thương sâu sắc.
Tâm Anh Tổng Hợp
Lần đầu phát hiện luồng gió từ hố đen ở trung tâm Dải Ngân hà
Sau hơn nửa thế kỷ tìm kiếm, các nhà thiên văn học lần đầu tìm thấy bằng chứng về luồng gió phát ra từ hố đen siêu khối lượng nằm ở trung tâm Dải Ngân hà. Phát hiện này được cho là giúp giải đáp một bí ẩn lâu đời của thiên văn học hiện đại.
Nghiên cứu vừa được công bố trên Tạp chí Vật lý thiên văn (ApJL), dựa trên dữ liệu thu thập từ các đài quan sát không gian và kính thiên văn hiện đại.
Hố đen mang tên Sagittarius A* nằm cách Trái Đất khoảng 26.000 năm ánh sáng và có khối lượng gấp khoảng 4 triệu lần Mặt Trời. Từ nhiều thập kỷ trước, các nhà khoa học đã cho rằng những hố đen khổng lồ như vậy phải phát ra các luồng vật chất và năng lượng ra môi trường xung quanh. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có bằng chứng rõ ràng đối với hố đen ở trung tâm Dải Ngân hà.
Hình ảnh minh họa về hiện tượng xảy ra khi một ngôi sao đi quá gần một lỗ đen siêu khối lượng, lỗ đen phản ứng bằng cách phóng ra ngoài không gian các luồng hạt vật chất mang năng lượng cực cao. Ảnh: REUTERS
Nhóm nghiên cứu cho biết họ đã phát hiện dấu vết cho thấy một luồng gió đang thổi ra từ khu vực quanh hố đen. Chính luồng gió này đã tác động đến môi trường xung quanh trong thời gian rất dài, để lại những dấu hiệu mà các nhà khoa học có thể nhận biết được ngày nay.
Giáo sư Lena Murchikova, đồng trưởng nhóm nghiên cứu tại Đại học Northwestern của Mỹ, cho biết phát hiện mới đã góp phần giải đáp câu hỏi tồn tại suốt nhiều thập kỷ.
"Các nhà khoa học từ lâu đã tin rằng mọi hố đen siêu khối lượng đang hoạt động đều phải phát ra gió hoặc các tia vật chất năng lượng cao, nhưng bằng chứng đối với Sagittarius A* vẫn luôn thiếu vắng", bà nói.
Khác với nhiều hố đen khổng lồ trong các thiên hà xa xôi thường xuyên tạo ra những vụ bùng phát dữ dội, Sagittarius A* hiện tương đối yên tĩnh. Vì vậy, luồng gió vừa được phát hiện cũng không mang sức mạnh hủy diệt như nhiều người vẫn hình dung về hố đen.
Nhà thiên văn học Mark Gorski, đồng tác giả nghiên cứu, cho biết hiện tượng này giống một làn gió nhẹ hơn là một cơn bão vũ trụ. Theo ông, luồng gió hiện tại chưa đủ mạnh để làm thay đổi đáng kể khu vực trung tâm Dải Ngân hà.
Tuy nhiên, các nhà khoa học cho rằng trạng thái yên bình này có thể không kéo dài mãi mãi. Trong lịch sử, nhiều hố đen siêu khối lượng từng trải qua những giai đoạn hoạt động mạnh, giải phóng nguồn năng lượng khổng lồ có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của cả thiên hà.
Theo các nhà nghiên cứu, việc xác nhận sự tồn tại của luồng gió từ hố đen Sagittarius A* không chỉ giúp giải quyết một bí ẩn kéo dài nhiều thập kỷ mà còn cung cấp thêm manh mối về mối quan hệ giữa hố đen và quá trình hình thành, phát triển của các thiên hà trong vũ trụ.
Các nhà khoa học kỳ vọng những nghiên cứu tiếp theo sẽ giúp làm sáng tỏ hơn vai trò của hố đen trung tâm Dải Ngân hà, một trong những đối tượng bí ẩn nhất mà con người từng biết đến.
Theo Reuters Đỗ Phú
Bí mật gây tò mò về khu mộ khoảng 1.400 tuổi của người Zapotec
Các nhà khảo cổ đã khai quật một khu mộ của người Zapotec được trang trí bằng những biểu tượng về ban đêm và cái chết.
Vào khoảng năm 600 sau Công nguyên, tại thung lũng Oaxaca ở miền Nam Mexico, tổ tiên của người Zapotec ngày nay đã xây dựng khu mộ tráng lệ để tưởng nhớ nhân vật đáng kính.
Các nhà khảo cổ học từ Viện Nhân chủng học và Lịch sử Quốc gia Mexico (INAH) gần đây đã khai quật khu mộ bên ngoài thị trấn San Pablo Huitzo - địa điểm trước đây đã tìm thấy những lăng mộ khác của người Zapotec.
Theo các chuyên gia, khu vực tiền sảnh của lăng mộ có một bức phù điêu bằng vữa được sơn vẽ khuôn mặt của một lãnh chúa Zapotec với chiếc mũ đội đầu hình con cú khổng lồ. Hình ảnh loài cú tượng trưng cho ban đêm và cái chết trong tín ngưỡng của người Zapotec.
Ngôi mộ của người Zapotec được khai quật ở thung lũng Oaxaca, Mexico. Ảnh: Luis Gerardo Penã Torres/INAH.
Ở hai bên ngưỡng cửa của lăng mộ là những bức tượng chạm khắc hình ảnh một người đàn ông và một người phụ nữ. Họ đều đội mũ. Các nhà khảo cổ học tin rằng, người Zapotec cổ đại có thể coi 2 người này là những người canh giữ lăng mộ. Ở Bên trong phòng chôn cất có những bức tranh tường đầy màu sắc mô tả một đám rước gồm đàn ông và phụ nữ đang đi về phía lối vào lăng mộ và mang theo những túi đựng có thể đựng hương trầm.
Nằm cách thủ đô cổ Monte Albán của người Zapotec khoảng 40 km về phía Bắc, khu mộ này được các chuyên gia tin rằng là nơi chôn cất của một người có địa vị cao. Các nhà khảo cổ hiện tiếp tục cuộc khai quật ngôi mộ với hy vọng sẽ có nhiều khám phá quan trọng giúp xác định danh tính chủ nhân khu mộ và những bí ẩn khác.
Mời độc giả xem video: 24 phút trải nghiệm cận tử khiến cô gái thay đổi hoàn toàn suy nghĩ về cái chết.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét