a

THƯƠNG CHÚC THẦY CÔ VÀ ANH CHỊ EM ĐỒNG MÔN TRƯỜNG HOÀNG DIỆU MỘT NĂM MỚI GIÁP THÌN AN LÀNH VÀ HẠNH PHÚC

b

b
CHÚC QUÝ THẦY CÔ VÀ ĐỒNG MÔN HOÀNG DIỆU NĂM GIÁP THÌN VẠN SỰ NHƯ Ý - AN KHANG THỊNH VƯỢNG.

Chủ Nhật, 24 tháng 12, 2017

LUẬT HỎI NGÃ

Trong tiếng Việt chúng ta xử dụng tất cả 1270 âm tiết với dấu hỏi hoặc với dấu ngã, trong đó có 793 âm tiết (chiếm 62%) viết dấu hỏi, 477 âm tiết (38%) viết dấu ngã.  Việc nắm được quy luật dấu hỏi và dấu ngã của lớp từ láy và lớp từ Hán Việt sẽ giúp ta giảm được nhiều lỗi chính tả.

I.  Từ láy và từ có dạng láy: 

•  Các thanh ngang (viết không có dấu) và sắc đi với thanh hỏi, ví dụ như: dư dả, lửng lơ, nóng nẩy, vất vả...

•  Các thanh huyền và nặng đi với thanh ngã, ví dụ như: tầm tã, lững lờ, vội vã, gọn ghẽ...

Quy tắc từ láy chỉ cho phép viết đúng chính tả 44 âm tiết dấu ngã sau đây:

ã ầm ã, ồn ã
suồng sã
thãi thừa thãi
vãnh vặt vãnh
đẵng đằng đẵng
ẫm ẫm ờ
dẫm dựa dẫm, dọa dẫm, dò dẫm
gẫm gạ gẫm
rẫm rờ rẫm
đẫn đờ đẫn
thẫn thờ thẫn
đẽ đẹp đẽ
ghẽ gọn ghẽ
quẽ quạnh quẽ
kẽo kẽo kẹt
nghẽo ngặt nghẽo ??
nghễ ngạo nghễ
nhễ nhễ nhại
chễm chễm chệ
khễnh khập khễnh
tễnh tập tễnh
nghễu nghễu nghện
hậu hĩ
ĩ ầm ĩ
rầu rĩ, rầm rĩ
hĩnh hậu hĩnh, hợm hĩnh
nghĩng ngộ nghĩnh
trĩnh tròn trĩnh
xĩnh xoàng xĩnh
kĩu kĩu kịt
tĩu tục tĩu
nhõm nhẹ nhõm
lõng lạc lõng
õng õng ẹo
ngỗ ngỗ nghịch, ngỗ ngược
sỗ sỗ sàng
chỗm chồm chỗm
sỡ sặc sỡ, sàm sỡ
cỡm kệch cỡm
ỡm ỡm ờ
phỡn phè phỡn
phũ phũ phàng
gũi gần gũi
hững hờ hững

(Hoàng Phê, 2).

Ngoài ra còn có 19 âm tiết dấu ngã khác dùng như từ đơn tiết mà có dạng láy ví dụ như:

cãi cọ
giãy giụa
sẵn sàng
nẫu nà
đẫy đà
vẫy vùng
bẽ bàng
dễ dàng
nghĩ ngợi
khập khiễng
rõ ràng
nõn nà
thõng thượt
ngỡ ngàng
cũ kỹ
nũng nịu
sững sờ
sừng sững
vững vàng
ưỡn ẹo

 Cần phải nhớ cãi cọ khác với củ cải, nghĩ ngợi khác với nghỉ ngơi, nghỉ học.

Như vậy quy tắc hài thanh cho phép viết đúng chính tả 63 âm tiết dấu ngã.  Ngoài ra còn có 81 âm tiết dấu ngã dưới đây thuộc loại ít dùng:

Ngãi, tãi, giãn (dãn), ngão, bẵm, đẵm (đẫm), giẵm (giẫm), gẵng, nhẵng, trẫm, nẫng, dẫy (dãy), gẫy (gãy), nẫy (nãy), dẽ, nhẽ (lẽ), thẽ, trẽ, hẽm (hẻm), trẽn, ẽo, xẽo, chễng, lĩ, nhĩ, quĩ, thĩ, miễu, hĩm, dĩnh, đĩnh, phĩnh, đõ, ngoã, choãi,doãi, doãn, noãn, hoãng, hoẵng, ngoẵng, chõm, tõm, trõm, bõng, ngõng, sõng, chỗi (trỗi), giỗi (dỗi), thỗn, nỗng, hỡ, xỡ, lỡi, lỡm, nỡm, nhỡn, rỡn (giỡn), xũ, lũa, rũa (rữa), chũi, lũi, hũm, tũm, vũm, lũn (nhũn), cuỗm, muỗm, đuỗn, luỗng, thưỡi, đưỡn, phưỡn, thưỡn, chưỡng, gưỡng, khưỡng, trưỡng, mưỡu (Hoàng Phê, 3).

Tôi để ý thấy rất nhiều lỗi chính tả ở những âm tiết rất thường dùng sau đây: đã (đã rồi), sẽ (mai sẽ đi), cũng (cũng thế), vẫn (vẫn thế), dẫu (dẫu sao), mãi (mãi mãi), mỗi, những, hễ (hễ nói là làm), hỡi (hỡi ai), hãy, hẵng.

Cũng có những trường hợp ngoại lệ như:

1.  Dấu ngã:  đối đãi (từ Hán Việt), sư sãi (từ Hán Việt), vung vãi (từ ghép), hung hãn (từ Hán Việt), than vãn, ve vãn, nhão nhoét (so sánh: nhão nhẹt), minh mẫn (từ Hán Việt), khe khẽ (so sánh: khẽ khàng), riêng rẽ, ễng ương, ngoan ngoãn, nông nỗi, rảnh rỗi, ủ rũ . . .

2.  Dấu hỏi:  sàng sảy (từ ghép), lẳng lặng, mình mẩy, vẻn vẹn, bền bỉ, nài nỉ, viển vông, chò hỏ, nhỏ nhặt, nhỏ nhẹ, sừng sỏ, học hỏi, luồn lỏi, sành sỏi, vỏn vẹn, mềm mỏng, bồi bỏ, chồm hổm, niềm nở, hồ hởi . . . (Hoàng Phê, 4).


II.  Từ Hán Việt:

a)  Dùng dấu hỏi khi có phụ âm đầu là:

•  Ch-:  chuẩn, chỉ, chỉnh, chủ, chuẩn, chủng, chuyển, chưởng.
•  Gi-:  giả, giải, giảm, giản, giảng, giảo.
•  Kh-: khả, khải, khảm, khảng, khảo, khẳng, khẩn, khẩu, khiển, khỏa, khoản, khoảnh, khổ, khổng, khởi, khuẩn, khủng, khuyển, khử.  
•  Và các từ không có phụ âm đầu như:  ải, ảm, ảnh, ảo, ẩm, ấn, ẩu, ổn, uẩn, ủng, uổng, ủy, uyển, ỷ, yểm, yểu.

b)  Dùng dấu ngã khi có phụ âm đầu là: 

•  D-:  dã, dẫn, dĩ, diễm, diễn, diễu, dĩnh, doãn, dõng, dũng, dữ, dưỡng.
•  L-:  lãm, lãn, lãng, lãnh, lão, lẫm, lễ, liễm, liễu, lĩnh, lõa, lỗi, lỗ, lũ, lũng, lũy, lữ, lưỡng.
•  M-: mã, mãi, mãn, mãng, mãnh, mão, mẫn, mẫu, mỹ, miễn.
•  N-(kể cả NH-NG): nã, não, ngã, ngãi, ngẫu, nghĩa, nghiễm, ngỗ, ngũ, ngữ, ngưỡng, nhã, nhãn, nhẫn, nhĩ, nhiễm, nhiễu, nhỡn, nhũ, nhũng, nhuyễn, nhưỡng, noãn, nỗ, nữ.
•  V-: vãn, vãng, vẫn, vĩ, viễn, vĩnh, võ, võng, vũ.

c)  33 từ tố Hán-Việt có dấu ngã cần ghi nhớ (đối chiếu với  bản dấu hỏi bên cạnh):

Bãi:       bãi công, bãi miễn.
Bảo:      bảo quản, bảo thủ. Bão: hoài bão
Bỉ:         bỉ ổi, thô bỉ Bĩ: vận bĩ, bĩ cực thái lai
Cưỡng: cưỡng bức, miễn cưỡng
Cửu:     cửu trùng, vĩnh cửu Cữu: linh cữu
Đãi:      đối đãi, đãi ngộ
Đảng:   đảng phái Đãng: quang đãng, dâm đãng
Để:       đại để, đáo để, triệt để Đễ: hiếu đễ
Đỗ:       đỗ quyên
Hải:      hải cảng, hàng hải Hãi: kinh hãi
Hãm:    kìm hãm, hãm hại
Hãn:     hãn hữu, hung hãn
Hãnh:   hãnh diện, kiêu hãnh
Hoãn:   hoãn binh, hòa hoãn
Hổ:       hổ cốt, hổ phách Hỗ: hỗ trợ
Hỗn:     hỗn hợp, hỗn độn
Huyễn: huyễn hoặc
Hữu:    tả hữu, hữu ích
Kỷ:       kỷ luật, kỷ niệm, ích kỷ, thế kỷ Kỹ: kỹ thuật, kỹ nữ
Phẫn:   phẫn nộ
Phẫu:   giải phẫu
Quẫn:   quẫn bách, quẫn trí
Quỷ:     quỷ quái, quỷ quyệt Quỹ: công quỹ, quỹ đạo
Sỉ:        sỉ nhục, liêm sỉ Sĩ: sĩ diện, chiến sĩ, nghệ sĩ
Tể:       tể tướng, chúa tể, đồ tể Tễ: dịch tễ
Thuẫn: hậu thuẫn, mâu thuẫn
Tiễn:    tiễn biệt, thực tiễn, hoả tiễn
Tiểu:    tiểu đội, tiểu học Tiễu: tuần tiễu, tiễu phỉ
Tỉnh:    tỉnh ngộ, tỉnh thành Tĩnh: bình tĩnh, yên tĩnh
Trĩ:       ấu trĩ
Trữ:      tích trữ, trữ tình
Tuẫn:    tuẫn nạn, tuẫn tiết
Xả:        xả thân Xã: xã hội, xã giao, thị xã
(Hoàng Phê, 6-7).


III. Tóm lại:

1.  Từ láy: Các thanh ngang và sắc đi với thanh hỏi.  Các thanh huyền và nặng đi với thanh ngã.  Để cho dễ nhớ chúng ta có thể tóm gọn trong hai câu thơ sau:

Chị Huyền vác nặng ngã đau
Anh Sắc không hỏi một câu được là (Hoàng Anh Tuấn).

2.  Từ Hán Việt phần lớn viết với dấu hỏi (trong tổng số yếu tố Hán-Việt, có 176 yếu tố viết dấu hỏi, chiếm 62%; 107 yếu tố viết dấu ngã, chiếm 38%), (Hoàng Phê, 6).

•  Dùng dấu hỏi khi có phụ âm đầu là CH, GI, KH và các từ khởi đầu bằng nguyên âm hoặc bán nguyên âm như ải, ảm, ảnh, ảo, ẩm, ấn, ẩu, ổn, uẩn, ủng, uổng, uỷ, uyển, ỷ, yểm, yểu.

•  Dùng dấu ngã khi có phụ âm đầu là M, N(NH-NG), V, L, D, N (cho dễ nhớ tôi viết thành Mình Nên Viết Là Dãu Ngã) (Hoàng Anh Tuấn).

 Như vậy chỉ cần nắm các qui tắc trên và nhớ 33 trường hợp đặc biệt viết với dấu ngã là có thể viết đúng chính tả toàn bộ 283 yếu tố Hán-Việt có vấn đề hỏi ngã cũng coi như nắm được căn bản chính tả DẤU HỎI HAY DẤU NGÃ trong tiếng Việt (Hoàng Phê, 1).

Tài liệu tham khảo:
(1) Hoàng Anh Tuấn
(2) Hoàng Phê, Dấu hỏi hay dấu ngã Trung tâm tự điển học.  Tháng 1 năm 1996
Xem thêm: Tự Vị Hỏi-Ngã (dưới đây) :

  Phép Bỏ Dấu Hỏi Ngã | A - C | D - I |K - M |N - R| S - T | U - Y |

Sưu Tầm Tài Liệu và Web Design

Hà Phương Hoài
Hỗ Trợ Kỹ Thuật

Hoàng Vân, Julia Nguyễn
Web Database

Nguyễn Hoàng Dũng


15 bức ảnh khoa học ấn tượng nhất năm 2017



Qua ống kính của các nhà khoa học, con người sẽ cảm nhận được những sinh vật nhỏ bé mà không thể nhìn thấy bằng mắt thường hay phóng to tầm nhìn lên những thiên hà khổng lồ trong vũ trụ hoặc có thể là những hiện tượng vẫn thường diễn ra trong giới tự nhiên mà do cuộc sống bận rộn đã bị bỏ qua.
Dưới đây là những bức ảnh đẹp nhất về khoa học và tự nhiên được các nhiếp ảnh gia ghi lại trong suốt năm 2017.
nhung buc anh khoa hoc dep nhat nam 2017
Những máy dò tìm kiếm sự sống trong không gian của NASA đã ghi lại hình ảnh tuyệt đẹp về một hành tinh khổng lồ trong hệ mặt trời vào tháng 10/2017. (Ảnh:I Love Nature)
nhung buc anh khoa hoc dep nhat nam 2017
Có ai nghĩ rằng đây là loài sán dây? Hình ảnh con quái vật này được đánh giá rất cao trong cuộc thi hình ảnh thế giới nhỏ bé do Nikon tổ chức. (Ảnh: Pinterest)
nhung buc anh khoa hoc dep nhat nam 2017
Vụ phun trào núi lửa Agung ở Bali vào tháng 11 năm nay đã gây ra bất ngờ lớn cho người dân nơi đây. Họ vẫn thu hoạch mùa màng mà không hay biết núi lửa hoạt động. (Ảnh: Flipboard)
nhung buc anh khoa hoc dep nhat nam 2017
Đây là một trong những hình ảnh trong cuốn sách mới “Endagered” của nhiếp ảnh gia Tim Flach nói về những khuôn mặt tuyệt đẹp của những loài động vật đang trên bờ vực tuyệt chủng và kêu gọi mọi người hãy bảo vệ chúng. (Ảnh: Blackwell & Ruth)
nhung buc anh khoa hoc dep nhat nam 2017
Năm 2017 chứng kiến nhiều vụ cháy rừng vô cùng tồi tệ, đặc biệt là ở California gây thiệt hại vô cùng khủng khiếp. (Ảnh: Reuters)
nhung buc anh khoa hoc dep nhat nam 2017
Đây là bức ảnh chụp thác Ruacana ở miền nam Namibia. Nó đã giành giải nhất trong cuộc thi nhiếp ảnh gia về Cảnh quan quốc tế năm 2017. (Ảnh: Twitter)
nhung buc anh khoa hoc dep nhat nam 2017
Một bức ảnh tuyệt đẹp của tự nhiên. Nó thể hiện cuộc đấu tranh sinh tồn của những chú chim cánh cụt khi phải chống lại sự xuất hiện của loài các voi sát thủ. (Ảnh: Futura-Sciences)
nhung buc anh khoa hoc dep nhat nam 2017
Hình ảnh về nhật thực ở Mỹ năm nay cũng đánh dấu sự kiện lớn của năm. Phải mất 99 năm người dân Mỹ mới được chứng kiến khung cảnh tuyệt đẹp này. (Ảnh: Массагет)
nhung buc anh khoa hoc dep nhat nam 2017
Bức ảnh nhận giải thưởng cao nhất trong cuộc thi Nhiếp ảnh gia về động vật hoang dã năm 2017. Nó thể hiện một sự thật khủng khiếp là các loài tê giác đã bị săn bắt và tiêu diệt một lượng lớn bởi những tay trộm. Chính phủ các nước trên thế giới cần có biện pháp để bảo vệ loài động vật này. (Ảnh: Tagesspiegel)
nhung buc anh khoa hoc dep nhat nam 2017
Đây là hình ảnh cuối cùng của tàu vũ trụ Cassini được chụp lại bởi Satum trước khi nó rơi xuống trái đất và kết thúc sứ mệnh của mình sau 40 năm hoạt động. ( Ảnh: LinkedIn)
nhung buc anh khoa hoc dep nhat nam 2017
Cơn bão Irma tràn qua vùng biển Caribe trước khi tấn công vào đảo Virgin và Florida vào tháng 9 năm nay. Nó được đánh giá là cơn bão mạnh nhất trong lịch sử từng ghi nhận và gây ra tổn thất vô cùng nặng nề cho người dân Mỹ. (Ảnh: New Europe)
nhung buc anh khoa hoc dep nhat nam 2017
Những vấn đề về ô nhiễm môi trường đã được chú ý hơn trong năm 2017. Hình ảnh là những con chim mòng biển bao quanh con thuyền trên sông Yamuna ở New Delhi (Ấn Độ) trong khi phần còn lại đang bị che khuất bởi bụi khói. (Ảnh: Notícias ao Minuto)
nhung buc anh khoa hoc dep nhat nam 2017
Hình ảnh về những màu sắc rực rỡ tạo ra bởi những ánh sáng phương Bắc. Đây là một trong những cực quang đẹp nhất năm 2017. ( Ảnh: Kumparan.com)
nhung buc anh khoa hoc dep nhat nam 2017
Nhiếp ảnh gia Biplab Hazra đã gây sốc cho thế giới bằng hình ảnh con voi bị tấn công bởi đám đông ở phía Tây Bengal, Ấn Độ. Hình ảnh đã chiến thắng trong cuộc thi nhiếp ảnh gia động vật hoang dã Sanctuary Asia. (Ảnh: iFuun)
nhung buc anh khoa hoc dep nhat nam 2017
Tháng 11 năm nay, kính viễn vọng không gian Hubble đã bất ngờ ghi lại được khoảnh khắc vô cùng ấn tượng khi 2 thiên hà đang sát nhập vào nhau trong chòm sao Cancer. (Ảnh: wsaag)
Sơn Tùng